Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Avanti–Narmadā–Puṣkara Tīrtha-Kathana (धौम्यकथितं तीर्थवर्णनम्)

वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! पाण्डवोंका चित्त अर्जुनके लिये अत्यन्त दीन हो रहा था। वे सब-के-सब उनसे मिलनेको उत्सुक थे। उनकी ऐसी अवस्था देखकर बृहस्पतिके समान तेजस्वी महर्षि धौम्यने उन्हें सान्त्वना देते हुए कहा--'पापरहित भरतकुलभूषण! ब्राह्मणलोग जिन्हें आदर देते हैं, उन पुण्य आश्रमों, दिशाओं, तीर्थों और पर्वतोंका मैं वर्णन करता हूँ, सुनो ।। याउछुत्वा गदतो राजन्‌ विशोको भवितासि ह | द्रौपद्या चानया सार्थ भ्रातृभिश्न नरेश्वर,“नरेश्वर! राजन! मेरे मुखसे उन सबका वर्णन सुनकर तुम द्रौपदी तथा भाइयोंके साथ शोकरहित हो जाओगे

vaiśampāyana uvāca | janamejaya pāṇḍavānāṃ cittam arjunāya atyantaṃ dīnaṃ babhūva | te sarve taṃ draṣṭum utsukāḥ āsan | tān evaṃbhūtān dṛṣṭvā bṛhaspati-samo tejasvī maharṣi-dhaumyo dhairyeṇa sāmvāsya uvāca— “apāpa bharata-kula-bhūṣaṇa! brāhmaṇair yān āśramān satkṛtāḥ, diśaś ca tīrthāni ca parvatāś ca puṇyāni, teṣāṃ te varṇanaṃ karomi; śṛṇu | yāni śrutvā gadataḥ, rājan, viśoko bhaviṣyasi; draupadyā cānayā sārdhaṃ bhrātṛbhiś ca, nareśvara.”

毗湿摩波衍那说:“阇那梅阇耶啊,般度五子因阿周那之故,心中极其凄惶;众人无不渴望与他相见。见他们如此,光辉炽盛的圣者陀乌弥亚——其威仪如布里哈斯帕提——便加以慰藉,说道:‘无垢的婆罗多族之荣饰啊!我将为你们叙述那些为婆罗门所敬奉的圣洁精舍、诸方道路、圣渡(tīrtha)与群山。且听我言。大王啊,听我所述,你将与德劳帕蒂及诸兄弟一道,摆脱忧悲;人中之主啊。’”

यत्which/that (thing)
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Accusative, Singular
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
TypeVerb
Rootवच्
Formक्त्वा (absolutive), Active
गदतःof (me) speaking / while speaking
गदतः:
TypeVerb
Rootगद्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Genitive, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
विशोकःfree from sorrow
विशोकः:
Karta
TypeAdjective
Rootविशोक
FormMasculine, Nominative, Singular
भविताwill become / will be
भविता:
TypeVerb
Rootभू
Formतृन् (agent/future periphrastic sense), Masculine, Nominative, Singular
असिyou are (auxiliary here: 'you will be')
असि:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent (Lat), 2, Singular, Parasmaipada
द्रौपद्याwith Draupadī
द्रौपद्या:
Karana
TypeNoun
Rootद्रौपदी
FormFeminine, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अनयाwith this (woman)
अनया:
Karana
TypePronoun
Rootइदम् (एतद्)
FormFeminine, Instrumental, Singular
सार्थम्together (with)
सार्थम्:
TypeIndeclinable
Rootसार्थम्
भ्रातृभिःwith (your) brothers
भ्रातृभिः:
Karana
TypeNoun
Rootभ्रातृ
FormMasculine, Instrumental, Plural
नरेश्वरO lord of men (king)
नरेश्वर:
TypeNoun
Rootनरेश्वर
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
P
Pāṇḍavas
A
Arjuna
D
Dhaumya
B
Bṛhaspati
D
Draupadī
B
Bharata lineage
B
Brahmins
Ā
Āśramas (hermitages)
T
Tīrthas (pilgrimage places)
M
Mountains
D
Directions/regions

Educational Q&A

Grief is met with dharmic counsel: the sage redirects sorrow into a constructive, purifying path—hearing about and undertaking contact with sacred places honored by the learned—so that the mind regains steadiness and hope.

The Pāṇḍavas are distressed because they miss Arjuna and wish to see him. Sage Dhaumya notices their dejection and promises to describe revered hermitages and tīrthas; by listening, the king (and the group with Draupadī and the brothers) will become free from sorrow.