Tīrtha-yātrā: Phalaśruti and Sacred Geography from Lohitya to Prayāga
Pulastya’s Instruction
राजेन्द्र! वहाँसे फलकीवन नामक उत्तम तीर्थकी यात्रा करे। राजन्! देवतालोग फलकीवनमें सदा निवास करते हैं और अनेक सहस वर्षोतक वहाँ भारी तपस्यामें लगे रहते हैं। भारत! दृषद्वतीमें स्नान करके देवता-पितरोंका तर्पण करनेसे मनुष्य अग्निष्टोम और अतितरात्र यज्ञोंका फल पाता है। भरतसत्तम राजेन्द्र! सर्वदेवतीर्थमें स्नान करनेसे मानव सहस्र गोदानका फल पाता है। भारत! पाणिखाततीर्थमें स्नान करके देवता-पितरोंका तर्पण करनेसे मनुष्य अग्निष्टोम और अतिरात्रयज्ञोंसे मिलनेवाले फलको प्राप्त कर लेता है; साथ ही वह राजसूययज्ञका फल पाता एवं ऋषिलोकमें जाता है ।। ततो गच्छेत राजेन्द्र मिश्रकं तीर्थमुत्तमम् । तत्र तीर्थानि राजेन्द्र मिश्रितानि महात्मना,राजेन्द्र! तत्पश्चात् परम उत्तम मिश्रकतीर्थमें जाय। महाराज! वहाँ महात्मा व्यासने द्विजोंके लिये सभी तीर्थोका सम्मिश्रण किया है; यह बात मेरे सुननेमें आयी है। जो मनुष्य मिश्रकतीर्थमें स्नान करता है, उसका वह स्नान सभी तीर्थोर्में स्नान करनेके समान है
rājendra! vahāṁse phalakīvana nāmaka uttama tīrthakī yātrā kare. rājan! devatāloga phalakīvanemeṁ sadā nivāsa karate haiṁ aura aneka sahasra varṣotaka vahāṁ bhārī tapasyāmeṁ lage rahate haiṁ. bhārata! dṛṣadvatīmeṁ snāna karake devatā-pitaroṁkā tarpaṇa karanese manuṣya agniṣṭoma aura atirātra yajñoṁkā phala pātā hai. bharatasattama rājendra! sarvadevatīrthameṁ snāna karanese mānava sahasra godānaka phala pātā hai. bhārata! pāṇikhātātīrthameṁ snāna karake devatā-pitaroṁkā tarpaṇa karanese manuṣya agniṣṭoma aura atirātrayajñoṁse milanevāle phalako prāpta kara letā hai; sātha hī vaha rājasūyayajñaka phala pātā evaṁ ṛṣilokameṁ jātā hai. tato gacchet rājendra miśrakaṁ tīrtham uttamam. tatra tīrthāni rājendra miśritāni mahātmanā. rājendra! tatpaścāt param uttama miśrakatīrthameṁ jāya. mahārāja! vahāṁ mahātmanā vyāsane dvijoṁke liye sabhī tīrthoṁkā sammiśraṇa kiyā hai; yaha bāta mere sunanemeṁ āyī hai. yo manuṣya miśrakatīrthameṁ snāna karatā hai, usakā vaha snāna sabhī tīrthoṁmeṁ snāna karaneke samāna hai.
古拉斯底耶说道:“诸王之主啊,从此处当往殊胜圣渡名为法罗迦林(Phalakīvana)。大王,诸天恒居其地,历经千千岁月,仍勤修严峻苦行。婆罗多啊,若于德利沙德瓦底河(Dṛṣadvatī)沐浴,并向诸天与祖灵行奠水(tarpana),便得阿耆尼湿多摩与阿底罗多二祭之果。婆罗多族中最胜者啊,于一切天圣渡(Sarvadeva-tīrtha)沐浴,可得施舍千牛之福。婆罗多啊,于手掘圣渡(Pāṇikhāta-tīrtha)沐浴,并以供献使诸天与祖灵满足者,得阿耆尼湿多摩与阿底罗多之果;更复得罗阇苏耶之功德,往生仙圣之界。 “其后,诸王之王啊,当往至上殊胜之弥湿罗迦圣渡(Miśraka-tīrtha)。在那里,大王,传言大德毗耶娑(Vyāsa)为利‘再生者’(dvija),汇聚诸圣渡之威德于一处。凡于弥湿罗迦沐浴者,一浴之功,等同遍浴一切圣渡。”
घुलस्त्य उवाच
The passage teaches that disciplined pilgrimage—ritual bathing and offerings to gods and ancestors—functions as a dharmic substitute for costly Vedic sacrifices and large-scale charity, making spiritual merit accessible through sincere practice and proper rites.
Ghūlastya guides the king through a sequence of sacred sites (Phalakīvana, Dṛṣadvatī, Sarvadeva-tīrtha, Pāṇikhāta, and Miśraka), describing the specific merits gained at each. He culminates by praising Miśraka as a ‘combined’ tīrtha, said to contain the efficacy of all tīrthas due to Vyāsa’s sanctifying act.