Previous Verse
Next Verse

Shloka 44

Sāvitrī’s Trirātra-Vrata and Departure with Satyavān (सावित्रीव्रतनिश्चयः सहगमनं च)

एषा पम्पा शिवजला हंसकारण्डवायुता । ऋष्यमूकस्य शैलस्य संनिकर्षे तटाकिनी,“यह थोड़ी ही दूरपर पवित्र जलसे भरा हुआ पम्पासरोवर है, जिसमें हंस और कारण्डव आदि पक्षी चहक रहे हैं। वह सरोवर ऋष्यमूक पर्वतसे सटा हुआ है

eṣā pampā śivajalā haṃsakāraṇḍavāyutā | ṛṣyamūkasya śailasya saṃnikarṣe taṭākinī ||

马尔坎德耶说道:“此处便是彭帕湖,湖水清净吉祥,天鹅与迦兰陀婆鸟的鸣声不绝于耳。此湖紧依梨湿耶牟迦山而在。”

एषाthis (she/this one)
एषा:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
पम्पाPampā (lake/river name)
पम्पा:
Karta
TypeNoun
Rootपम्पा
FormFeminine, Nominative, Singular
शिवजलाhaving auspicious/pure water
शिवजला:
Karta
TypeAdjective
Rootशिव-जल
FormFeminine, Nominative, Singular
हंसकारण्डवायुताendowed with swans and kāraṇḍava birds
हंसकारण्डवायुता:
Karta
TypeAdjective
Rootहंस-कारण्डव-युक्त
FormFeminine, Nominative, Singular
ऋष्यमूकस्यof Ṛṣyamūka
ऋष्यमूकस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootऋष्यमूक
FormMasculine, Genitive, Singular
शैलस्यof the mountain
शैलस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशैल
FormMasculine, Genitive, Singular
संनिकर्षेin the vicinity/near
संनिकर्षे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंनिकर्ष
FormMasculine, Locative, Singular
तटाकिनीlake/pond (a lake-like waterbody)
तटाकिनी:
Karta
TypeNoun
Rootतटाकिनी
FormFeminine, Nominative, Singular

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya
P
Pampā (lake)
Ṛṣyamūka (mountain)
H
haṃsa (swans)
K
kāraṇḍava (waterfowl)

Educational Q&A

The verse highlights the Mahābhārata’s ethic of reverence for tīrthas and pure natural spaces: sacred waters and serene landscapes are presented as supports for inner purification, restraint, and dharmic reflection.

Mārkaṇḍeya points out the Pampā lake and describes its auspicious waters and birdlife, situating it near the Ṛṣyamūka mountain—an act of guiding the listener through a sacred landscape.