Next Verse

Shloka 1

Saubha-nipātana: Kṛṣṇa’s Counter to Śālva’s Māyā

Book 3, Chapter 23

इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत अ्जुनाभिगमनपर्वमें सौभवधोपाख्यानविषयक बाईसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २२ ॥। अऑरड..2 ९23: (0) हि 7 7 त्रयोविशो<् ध्याय: पाण्डवोंका द्वैतवनमें जानेके लिये उद्यत होना और प्रजावर्गकी व्याकुलता वैशम्पायन उवाच तस्मिन्‌ दशाहाधिपतौ प्रयाते युधिष्ठिरो भीमसेनार्जुनौ च । यमौ च कृष्णा च पुरोहितश्न रथान्‌ महाहनि्‌ परमाश्चयुक्तान्‌,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! यादवकुलके अधिपति भगवान्‌ श्रीकृष्णके चले जानेपर युधिष्ठिर, भीमसेन, अर्जुन, नकुल, सहदेव, द्रौपदी और पुरोहित धौम्य उत्तम घोड़ोंसे जुते हुए बहुमूल्य रथोंपर बैठे। फिर भूतनाथ भगवान्‌ शंकरके समान सुशोभित होनेवाले वे सभी वीर एक साथ दूसरे वनमें जानेके लिये उद्यत हुए। वेद-वेदांग और मन्त्रके जाननेवाले ब्राह्मणोंको सोनेकी मुद्राएँ, वस्त्र तथा गौएँ प्रदान करके उन्होंने यात्रा प्रारम्भ की

vaiśampāyana uvāca | tasmin daśārhādhipatau prayāte yudhiṣṭhiro bhīmasenārjunau ca | yamau ca kṛṣṇā ca purohitaś ca rathān mahārhān paramāśvayuktān |

毗湿摩耶那说道:当达沙尔诃族之主——圣克里希那——离去之后,坚战、怖摩、阿周那,连同双生兄弟那俱罗与萨诃提婆、黑公主(德罗帕蒂)以及家祭司,一同登上华美而珍贵、以良驹驾挽的战车。众人整装欲赴另一片森林,并以合乎正法之仪启程:他们以金币、衣物与牛等礼物,敬献给通晓吠陀、吠陀支分与真言的婆罗门,然后开始了旅途。

वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
तस्मिन्when/at that (time)
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
दशाहाधिपतौwhen the lord of the Daśārhas (Kṛṣṇa) (was...)
दशाहाधिपतौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदशाहाधिपति
FormMasculine, Locative, Singular
प्रयातेhaving departed / after (he) departed
प्रयाते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootप्र-या
Formक्त, Masculine, Locative, Singular
युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
भीमसेनBhīmasena
भीमसेन:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
अर्जुनौthe two (heroes) Arjuna (dual form used in coordination)
अर्जुनौ:
Karta
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Nominative, Dual
and
:
TypeIndeclinable
Root
यमौthe twins (Nakula and Sahadeva)
यमौ:
Karta
TypeNoun
Rootयम
FormMasculine, Nominative, Dual
and
:
TypeIndeclinable
Root
कृष्णाKṛṣṇā (Draupadī)
कृष्णा:
Karta
TypeNoun
Rootकृष्णा
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
पुरोहितःthe family priest
पुरोहितः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरोहित
FormMasculine, Nominative, Singular
रथान्chariots
रथान्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Accusative, Plural
महाहन्very costly / of great value
महाहन्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहाहन्
FormMasculine, Accusative, Plural
परमान्excellent, best
परमान्:
Karma
TypeAdjective
Rootपरम
FormMasculine, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
युक्तान्yoked, harnessed
युक्तान्:
Karma
TypeVerb
Rootयुज्
Formक्त, Masculine, Accusative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
Ś
Śrī Kṛṣṇa (Daśārhādhipati)
Y
Yudhiṣṭhira
B
Bhīmasena
A
Arjuna
N
Nakula
S
Sahadeva
D
Draupadī (Kṛṣṇā)
D
Dhaumya (purohita)
C
chariots (rathāḥ)
H
horses (aśvāḥ)
V
Veda
V
Vedāṅga
M
mantra
D
Dvaitavana (contextual place in this adhyāya’s theme)

Educational Q&A

Even in hardship and transition, the Pāṇḍavas uphold dharma through orderly conduct and dāna—honoring Vedic learning and sustaining the social-religious fabric by gifting wealth, clothing, and cattle to deserving Brāhmaṇas.

After Śrī Kṛṣṇa leaves, Yudhiṣṭhira and his companions—his brothers, Draupadī, and the priest Dhaumya—mount fine chariots and set out toward another forest (linked with Dvaitavana in the chapter’s framing), beginning their journey after making customary gifts to learned Brāhmaṇas.