Next Verse

Shloka 1

सत्यभामया द्रौपद्याश्वासनम्

Satyabhāmā’s Consolation of Draupadī

3 “+/( 9) #:<-+ #2६] - 'सहस: पुत्रो5द्भुत:' इति मन्त्रवर्ण:। त्रयोविशर्त्याधेकद्विशततमो< ध्याय: इन्द्रके द्वारा केशीके हाथसे देवसेनाका उद्धार (वैशम्पायन उवाच श्र॒त्वेमां धर्मसंयुक्तां धर्मराज: कथां शुभाम्‌ । पुन: पप्रच्छ तमृषिं मार्कण्डेयं तपस्विनम्‌ ।। वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! यह धर्मयुक्त कल्याणमयी कथा सुनकर धर्मराज युधिष्ठिरने पुन: उन तपस्वी मुनि मार्कण्डेयजीसे पूछा ।। युधिषछ्िर उवाच कुमारस्तु यथा जातो यथा चाग्ने: सुतो5भवत्‌ । यथा रुद्राच्च सम्भूतो गड़ायां कृत्तिकासु च ।। एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं कौतूहलमतीव मे ।।) युधिष्ठिर बोले--मुने! कुमार (स्कन्द)-का जन्म कैसे हुआ? वे अग्निके पुत्र किस प्रकार हुए? भगवान्‌ शिवसे उनकी उत्पत्ति किस प्रकार हुई? तथा वे गंगा और छहों कृत्तिकाओंके गर्भसे कैसे प्रकट हुए? मैं यह सुनना चाहता हूँ। इसके लिये मेरे मनमें बड़ा कौतूहल है ।। मार्कण्डेय उदाच अग्नीनां विविधा वंशा: कीर्तितास्ते मयानघ । शृणु जन्म तु कौरव्य कार्तिकेयस्य धीमत:,मार्कण्डेयजीने कहा--निष्पाप युधिष्ठिर! मैंने तुमसे अग्नियोंके विविध वंशोंका वर्णन किया। अब तुम परम बुद्धिमान्‌ कार्तिकेयके जन्मका वृत्तान्त सुनो

vaiśampāyana uvāca | śrutvemāṃ dharmasaṃyuktāṃ dharmarājaḥ kathāṃ śubhām | punaḥ papraccha tam ṛṣiṃ mārkaṇḍeyaṃ tapasvinam ||

yudhiṣṭhira uvāca | kumāras tu yathā jāto yathā cāgneḥ suto 'bhavat | yathā rudrāc ca sambhūto gaṅgāyāṃ kṛttikāsu ca || etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ kautūhalam atīva me ||

mārkaṇḍeya uvāca | agnīnāṃ vividhā vaṃśāḥ kīrtitās te mayānagha | śṛṇu janma tu kauravya kārtikeyasya dhīmataḥ ||

毗湿摩波耶那说道:“听罢这则吉祥而契合达摩的故事,法王由提施提罗又一次向苦行圣者马尔坎ḍ耶发问。” 由提施提罗说道:“圣者啊,神圣的少年(斯甘达)如何诞生?他以何方式成为阿耆尼之子?他又如何从鲁陀罗(湿婆)而出?并且他怎样借恒河而显现,又如何在六位克利提迦之中出现?我愿闻其详;我心中好奇极盛。” 马尔坎ḍ耶说道:“无罪者啊,我已向你叙述诸火的种种世系。如今,俱卢后裔啊,且听智者迦尔蒂凯亚的诞生之事。”

श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Karana
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि
इमाम्this
इमाम्:
Karma
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
धर्मसंयुक्ताम्connected with dharma
धर्मसंयुक्ताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootधर्मसंयुक्त (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
धर्मराजःDharma-king (Yudhiṣṭhira)
धर्मराजः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्मराज (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
कथाम्story
कथाम्:
Karma
TypeNoun
Rootकथा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
शुभाम्auspicious
शुभाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
पप्रच्छasked
पप्रच्छ:
TypeVerb
Rootप्रच्छ् (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
तम्him
तम्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
ऋषिम्sage
ऋषिम्:
Karma
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
मार्कण्डेयम्Mārkaṇḍeya
मार्कण्डेयम्:
Karma
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
तपस्विनम्ascetic
तपस्विनम्:
Karma
TypeNoun
Rootतपस्विन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular

युधिषछ्िर उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
Y
Yudhiṣṭhira (Dharmarāja)
M
Mārkaṇḍeya
K
Kumāra (Skanda/Kārtikeya)
A
Agni
R
Rudra (Śiva)
G
Gaṅgā
K
Kṛttikās (six)

Educational Q&A

The passage models dharmic learning through respectful inquiry: Yudhiṣṭhira, after hearing a dharma-centered story, seeks clarification from an authoritative sage. Ethical understanding is shown as something deepened by questions, lineage-knowledge, and listening to tradition.

Vaiśampāyana frames a dialogue: Yudhiṣṭhira asks Mārkaṇḍeya to explain the complex, multi-sourced birth of Skanda/Kārtikeya—his relation to Agni, Rudra (Śiva), Gaṅgā, and the six Kṛttikās. Mārkaṇḍeya agrees and transitions from prior discussion of Agni lineages to Skanda’s birth account.