Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Āraṇyaka-parva Adhyāya 199: Dharmavyādha on Svakarma, Vidhi, and the Limits of Ahiṃsā

शिबे अन्नार्थ्यस्मीति तमब्रवीच्छिबि: कि क्रियतामाज्ञापयतु भवानिति,“यदि आपके साथ हममेंसे एकमात्र शिबिको ही स्वर्गलोकमें जाना हो तो वहाँसे पहले कौन उतरेगा?' ऐसा प्रश्न होनेपर नारदजीने फिर कहा--'शिबि जायँगे और मैं उतरूँगा। “इसमें क्या कारण है?” यह पूछे जानेपर देवर्षि नारदने कहा--“मैं राजा शिबिके समान नहीं हूँ, क्योंकि एक दिन एक ब्राह्मणने शिबिसे कहा--'शिबे! मैं भोजन करना चाहता हूँ।' राजाने पूछा--“आपके लिये क्‍या रसोई बनायी जाय, आज्ञा कीजिये”

śibe annārthī asmīti tam abravīc chibiḥ—kiṁ kriyatām ājñāpayatu bhavān iti | “yadi āpake sātha asmam̐se ekamātraḥ śibiko hi svargalokam̐ meṁ jānā ho to vahām̐ se pahale kauna utaregā?” iti praśne jāte nāradajīne punaḥ uvāca—“śibi yāsyanti, ahaṁ utariṣyāmi।” “asmin kiṁ kāraṇam?” iti pṛṣṭe devarṣi-nārada uvāca—“ahaṁ rājā śibi-samo na asmi, yataḥ ekadā ekaḥ brāhmaṇaḥ śibim avadat—‘śibe! ahaṁ bhojanaṁ kartum icchāmi।’ rājā apṛcchat—‘bhavate kim pākaḥ kriyatām? ājñā diśatu।’”

毗舍波耶那说:尸毗王对那人说道:“我需要食物——请告诉我当如何行事;请你下令。”随后有人提出疑问:“若我们之中只有一人——即尸毗——得以上天,那么从那里最先降下的会是谁?”那罗陀又答:“尸毗将去,而我将降。”人问:“其故何在?”天仙圣者那罗陀说:“我不及尸毗王。曾有一次,一位婆罗门对尸毗说:‘尸毗啊,我想吃饭。’国王便问:‘要为您备下何等膳食?请赐示。’”

शिबेO Śibi
शिबे:
Sampradana
TypeNoun
Rootशिबि
FormMasculine, Vocative, Singular
अन्नार्थीdesiring food
अन्नार्थी:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्नार्थिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
अस्मिI am
अस्मि:
Karta
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
FormPresent, First, Singular
इतिthus (quotative)
इति:
Karma
TypeIndeclinable
Rootइति
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
Karta
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
FormImperfect, Third, Singular
शिबिःŚibi (the king)
शिबिः:
Karta
TypeNoun
Rootशिबि
FormMasculine, Nominative, Singular
किम्what?
किम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Nominative, Singular
क्रियताम्let it be done / be done
क्रियताम्:
Karma
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
FormImperative, Third, Singular, Passive
आज्ञापयतुlet (him) command / please order
आज्ञापयतु:
Karta
TypeVerb
Rootआज्ञा + √पि/पय (causative of √ज्ञा in usage: आज्ञापयति)
FormImperative, Third, Singular, Parasmaipada
भवान्you (honorific)
भवान्:
Karta
TypePronoun
Rootभवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
Karma
TypeIndeclinable
Rootइति

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Ś
Śibi (King Śibi)
N
Nārada (Devarṣi Nārada)
B
Brāhmaṇa
S
Svargaloka (heaven)

Educational Q&A

The passage highlights the dharma of atithi-sevā (honouring a guest) and selfless generosity: Śibi’s immediate concern is to serve a brāhmaṇa’s need for food, and Nārada acknowledges that such unwavering hospitality and readiness to act for others’ welfare surpass his own merit.

Vaiśampāyana narrates a dialogue where a question arises about who would go to heaven and who would return first. Nārada states that Śibi will attain heaven while he himself will descend, explaining that Śibi’s exemplary conduct is proven by an incident in which the king promptly offered to prepare whatever meal a brāhmaṇa desired.