Previous Verse
Next Verse

Shloka 72

Kailāsa-darśana, Badarī-vāsa, and Sarasvatī–Dvaitavana Transition (कैलासदर्शन–बदरीवास–सरस्वतीद्वैतवनगमनम्)

अब्रवीद्‌ विबुधै: सार्थमिदं स मधुरं वच: अतिदेवासुरं कर्म कृतमेव त्वया रणे,हिरण्यपुरका विध्वंस, दानवी मायाका निवारण तथा महाबलवान्‌ निवातकवचोंका युद्धमें वध सुनकर मरुत्‌ आदि देवताओंसहित भगवान्‌ सहस्नलोचन इन्द्र अत्यन्त प्रसन्न हो मुझे साधुवाद देने लगे और मुझे प्रेम पूर्वक हृदयसे लगाकर मुसकराते हुए मेरा मस्तक सूँघा। तत्पश्चात्‌ देवराजने बार-बार मुझे सान्त्वना देते हुए देवताओंके साथ यह मधुर वचन कहा--'पार्थ! तुमने युद्धमें वह कार्य किया है, जो देवताओं और असुरोंके लिये भी असम्भव है

arjuna uvāca | abravīd vibudhaiḥ sārtham idaṃ sa madhuraṃ vacaḥ | atidevāsuraṃ karma kṛtam eva tvayā raṇe | hiraṇyapurakā-vidhvaṃsaḥ dānavī-māyā-nivāraṇaṃ tathā mahābalavān nivātakavacānāṃ yuddhe vadhaṃ śrutvā marud-ādi-devatābhiḥ saha bhagavān sahasra-locana indraḥ atyantaṃ prasannaḥ san māṃ sādhuvādaṃ dadau | sa ca māṃ premṇā hṛdayena pariṣvajya smayamānaḥ mama mastakaṃ ghrātvā | tataḥ paścāt devarājaḥ punaḥ punaḥ māṃ sāntvayann devaiḥ saha idaṃ madhuraṃ vacaḥ abravīt— “pārtha! tvayā yuddhe tat karma kṛtaṃ yat devāsurair api aśakyaṃ” |

阿周那说道:随后,千眼之主因陀罗与摩鲁特及诸天同在,心中欢悦,说出这甘美之言。听闻金城(Hiraṇyapura)被毁、达那婆的幻术被破、以及雄力无比的尼瓦塔迦瓦查在战阵中被诛,他便称赞我,慈爱拥抱,含笑抚触我头顶,以示亲密嘉许。其后,天帝在诸神面前一再抚慰、安定我心,说道:“帕尔塔啊,你在战场上成就之事,超越诸天与阿修罗。”

अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), 3, 1, परस्मैपद
विबुधैःby/with the gods
विबुधैः:
Karana
TypeNoun
Rootविबुध (प्रातिपदिक)
Formपुं, तृतीया, बहुवचन
सार्थम्together/along with
सार्थम्:
TypeIndeclinable
Rootसार्थम् (अव्यय)
इदम्this
इदम्:
Karma
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
मधुरम्sweet/pleasant
मधुरम्:
TypeAdjective
Rootमधुर (प्रातिपदिक)
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
वचःspeech/words
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
अतिदेवासुरम्surpassing even gods and asuras
अतिदेवासुरम्:
TypeAdjective
Rootअतिदेवासुर (प्रातिपदिक)
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
कर्मdeed/action
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन
कृतम्done
कृतम्:
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त (भूतकर्मणि/कृत), नपुं, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं, तृतीया, एकवचन
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formपुं, सप्तमी, एकवचन

अजुन उवाच

A
Arjuna
I
Indra (Sahasralocana)
M
Maruts
D
Devas (gods)
A
Asuras
D
Dānavas
H
Hiraṇyapura
N
Nivātakavacas

Educational Q&A

Extraordinary power is ethically framed as responsibility: Arjuna’s victory is praised not merely as strength, but as the successful fulfillment of a difficult protective duty—overcoming hostile force and deceptive māyā. The passage also models how rightful achievement is met with gratitude, reassurance, and affectionate recognition rather than arrogance.

After Arjuna’s campaign—destroying Hiraṇyapura, neutralizing the Dānavas’ magical stratagems, and killing the Nivātakavacas—Indra arrives with the Maruts and other gods, praises him, embraces him, and declares that Arjuna has done in battle what even gods and asuras would find impossible.