Shloka 13
Adhyaya 60: Self-Assertion, Daiva, and the Rhetoric of Inevitability (उद्योग पर्व)
Devanagari script
अश्मवर्ष च वायुं च शमयामीह नित्यश: । जगत: पश्यतो5भीक्ष्णं भूतानामनुकम्पया,“इस चेतन-अचेतन और स्थावर-जंगम जगत्के विनाशके लिये प्रकट हुई महान् कोलाहलकारी भयंकर शिलावृष्टि अथवा आँधीको भी मैं सदा समस्त प्राणियोंपर दया करके सबके देखते-देखते यहीं शान्त कर सकता हूँ
Translation
“无论是石雨还是狂风，我都能在此时时镇息；出于对众生的怜悯，并且屡屡在世人眼前如此行之。”
Word by Word
अश्मवर्षम्hail of stones / stone-rain
अश्मवर्षम्:
Karma
TypeNoun
Rootअश्मवर्ष (अश्मन् + वर्ष)
FormNeuter, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
वायुम्wind / storm
वायुम्:
Karma
TypeNoun
Rootवायु
FormMasculine, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
शमयामिI pacify / I quell
शमयामि:
TypeVerb
Rootशम् (शमयति)
FormPresent, First, Singular, Parasmaipada
इहhere
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
नित्यशःalways / continually
नित्यशः:
TypeIndeclinable
Rootनित्यशः
जगतःof the world
जगतः:
TypeNoun
Rootजगत्
FormNeuter, Genitive, Singular
पश्यतःwhile (it is) seeing / in the presence of (as it watches)
पश्यतः:
TypeNoun
Rootपश्यत् (√दृश्)
FormNeuter, Genitive, Singular
अभीक्ष्णम्repeatedly / again and again
अभीक्ष्णम्:
TypeIndeclinable
Rootअभीक्ष्णम्
भूतानाम्of beings / creatures
भूतानाम्:
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Genitive, Plural
अनुकम्पयाby compassion
अनुकम्पया:
Karana
TypeNoun
Rootअनुकम्पा
FormFeminine, Instrumental, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes