Shloka 17

Udyoga-parva Adhyāya 28: Dharmādharmalakṣaṇa in Āpad

Crisis-Discernment of Right and Wrong

Devanagari script

जानन्निमं सर्वलोकस्य धर्म विप्रेन्द्राणां क्षत्रियाणां विशां च । स कस्मात्‌ त्वं जानतां ज्ञानवान्‌ सन्‌ व्यायच्छसे संजय कौरवार्थे

Transliteration

jānann imaṃ sarvalokasya dharmaṃ viprendrāṇāṃ kṣatriyāṇāṃ viśāṃ ca | sa kasmāt tvaṃ jānatāṃ jñānavān san vyāyacchase saṃjaya kauravārthe ||

Translation

伐由说道：“你知晓这维系诸世界之法（dharma）——婆罗门中的上首者、刹帝利与吠舍亦当遵行的正道。既然如此，三阇耶啊，你既有智慧、亦属明达之人，为何还要自我克制、踌躇退却——只为考罗婆一族的缘故？”

Word by Word

• जानन्: knowing
• जानन्: Karta
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: शतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन

• इमम्: this
• इमम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं, द्वितीया, एकवचन

• सर्वलोकस्य: of all the world/people
• सर्वलोकस्य: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: सर्वलोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, षष्ठी, एकवचन

• धर्मम्: dharma, duty, righteousness
• धर्मम्: Karma
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, द्वितीया, एकवचन

• विप्रेन्द्राणाम्: of the best of Brahmins
• विप्रेन्द्राणाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: विप्रेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, षष्ठी, बहुवचन

• क्षत्रियाणाम्: of Kshatriyas
• क्षत्रियाणाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, षष्ठी, बहुवचन

• विशाम्: of the Vaishyas/people
• विशाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक; 'वैश्य/प्रजा')
• Form: पुं, षष्ठी, बहुवचन

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

• कस्मात्: why? (from what reason)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी, एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

• जानताम्: of those who know
• जानताम्: Adhikarana
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: शतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, षष्ठी, बहुवचन

• ज्ञानवान्: wise, knowledgeable
• ज्ञानवान्: Karta
• Type: Adjective
• Root: ज्ञानवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

• सन्: being
• सन्: Karta
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: शतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन

• व्यायच्छसे: you hold back / restrain yourself
• Type: Verb
• Root: वि + आ + यम् (धातु; 'व्यायच्छ' = restrain/hold back)
• Form: लट्, आत्मनेपद, मध्यम, एकवचन

• संजय: O Sanjaya
• Type: Noun
• Root: संजय (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, सम्बोधन, एकवचन

• कौरवार्थे: in/for the cause of the Kauravas
• कौरवार्थे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: कौरवार्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, सप्तमी, एकवचन

Speaker

वायुदेव उवाच

Characters & Entities

• Vāyu (Vāyudeva)
• Saṃjaya
• Kauravas
• Brāhmaṇas (vipra)
• Kṣatriyas
• Vaiśyas (viś)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Knowledge of dharma carries an obligation to act in alignment with it. Vāyu challenges Saṃjaya that wisdom is not merely intellectual; it should translate into ethical speech and conduct, rather than self-censorship or restraint motivated by partisan loyalty to the Kauravas.

What is happening in the narrative?

Vāyu addresses Saṃjaya directly, reminding him that he understands the duties and ethical norms governing the major social orders (brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya). Vāyu then questions why Saṃjaya, despite being knowledgeable, is ‘holding back’ or restraining himself in a way that serves Kaurava interests—implying a tension between truth/dharma and political allegiance.