Previous Verse

Shloka 86

अध्याय २३ — संजयस्योपप्लव्यगमनम् तथा युधिष्ठिरकुशलप्रश्नाः

Sanjaya’s Arrival at Upaplavya and Yudhiṣṭhira’s Welfare Inquiries

धार्तराष्ट्रा: पाण्डवा: सूंजया श्च ये चाप्यन्ये संनिविष्टा नरेन्द्रा: । पाण्डुके सभी पुत्र इन्द्रके समान पराक्रमी हैं। वे किसी भी स्वार्थके लिये कभी धर्मका त्याग नहीं करते। अतः अजातशत्रो! आप ही इस समस्याको हल कीजिये, जिससे धृतराष्ट्रके सभी पुत्र, पाण्डव, सूंजयवंशी क्षत्रिय तथा अन्य नरेश, जो आकर सेनाकी छावनीमें टिके हुए हैं, कल्याणके भागी हों

dhārtarāṣṭrāḥ pāṇḍavāḥ sūñjayāś ca ye cāpy anye saṃniviṣṭā narendrāḥ | pāṇḍoḥ putrāḥ sabhī indrake samāna parākramī haiṃ | ve kisī bhī svārthake liye kabhī dharmakā tyāga nahīṃ karate | ataḥ ajātaśatro! āpa hī is samasyāko hal kījiye, jisase dhṛtarāṣṭrake sabhī putra, pāṇḍava, sūñjayavaṃśī kṣatriya tathā anya nareśa, jo ākara senākī chāvanīmeṃ ṭike hue haiṃ, kalyāṇake bhāgī hoṃ

三阇耶说道:“持国王之子、般度五子、孙阇耶族人,以及其余诸王,皆已会集并各就其位——般度之子个个勇猛如因陀罗。为一己之利,他们从不舍弃达摩。故而,噢阿阇多沙特鲁,你当化解此危局,使众人同得安泰:持国王诸子、般度五子、孙阇耶系的刹帝利,以及那些前来并驻扎于军营的诸侯。”

धार्तराष्ट्राःthe sons of Dhṛtarāṣṭra
धार्तराष्ट्राः:
Karta
TypeNoun
Rootधार्तराष्ट्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
पाण्डवाःthe Pāṇḍavas
पाण्डवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
सूंजयाःthe Sṛñjayas
सूंजयाः:
Karta
TypeNoun
Rootसूंजय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
येwho
ये:
Karta
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अन्येother
अन्ये:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
संनिविष्टाःencamped/settled
संनिविष्टाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम्-नि-विश् (धातु) → संनिविष्ट (कृदन्त, क्त)
FormMasculine, Nominative, Plural
नरेन्द्राःkings (lords of men)
नरेन्द्राः:
Karta
TypeNoun
Rootनरेन्द्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural

सयजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
D
Dhārtarāṣṭras (Kauravas)
P
Pāṇḍu
P
Pāṇḍavas
S
Sūñjayas
A
Ajātaśatru (Yudhiṣṭhira)
I
Indra
O
other kings (narendrāḥ)
A
army camp (senā-chāvanī)

Educational Q&A

The verse frames ethical leadership as prioritizing dharma over self-interest and urges a solution that secures the welfare (kalyāṇa) of all stakeholders—even opposing camps—rather than victory at any cost.

Sañjaya describes the assembled factions—Kauravas, Pāṇḍavas, allied Sūñjaya kṣatriyas, and other kings encamped for war—and appeals to Ajātaśatru (Yudhiṣṭhira) to find a resolution that prevents ruin and benefits everyone gathered in the military camp.