Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

अदारा-नीति

Crisis Composure) and ‘Jaya’ Śravaṇa (Morale-Instruction

पुत्र बोला--माँ! मेरे पास न तो खजाना है और न सहायता करनेवाले सैनिक ही हैं, फिर मुझे विजयरूप अभीष्टकी सिद्धि कैसे प्राप्त होगी? अपनी इस दारुण अवस्थाके विषयमें स्वयं ही विचार करके मैंने राज्यकी ओरसे अपना अनुराग उसी प्रकार दूर हटा लिया है, जैसे स्वर्गकी ओरसे पापीका भाव हट जाता है। क्या तू ऐसा कोई उपाय देख रही है, जिससे मैं विजय पा सकूँ ।। तन्मे परिणततप्रज्ञे सम्यक्‌ प्रब्रूहि पृच्छते । करिष्यामि हि तत्‌ सर्व यथावदनुशासनम्‌,परिपक्व बुद्धिवाली माँ! मेरे इस प्रश्नके अनुसार तू कोई उत्तम उपाय बता दे। मैं तेरे सम्पूर्ण आदेशोंका यथोचित रीतिसे पालन करूँगा

putra uvāca—mātā! mama na kośo 'sti na ca sahāyakā yodhāḥ; kathaṃ nu me vijayarūpābhīṣṭasiddhir bhaviṣyati? svayam eva cāsyāṃ dāruṇāyāṃ daśāyāṃ vicārya rājye mayā sneho 'pahṛtaḥ, yathā svargāt pāpinasya bhāvaḥ. kiṃ nu tvam upāyaṃ paśyasi yena vijayaṃ labheya? tan me pariṇataprajñe samyak prabrūhi pṛcchate; kariṣyāmi hi tat sarvaṃ yathāvad anuśāsanam.

儿子说道:“母亲啊!我既无府库之财,又无援军相助,我如何才能成就所愿之胜利?自省这般惨烈处境,我已撤回对王位的眷恋,正如罪人对天界的渴望也会退转。母亲可见有什么办法,使我得胜?睿智成熟的母亲啊,请依我所问明白告知;你的一切训令,我必如法如仪,尽皆奉行。”

तत्that (thing)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
मेto me / for me
मे:
Sampradana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormDative, Singular
परिणतप्रज्ञेO mature-minded one
परिणतप्रज्ञे:
TypeNoun (vocative epithet)
Rootपरिणतप्रज्ञ
FormFeminine, Vocative, Singular
सम्यक्properly, correctly
सम्यक्:
TypeIndeclinable
Rootसम्यक्
प्रब्रूहिtell (me)
प्रब्रूहि:
TypeVerb
Rootब्रू
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
पृच्छतेto one who asks / (while) asking
पृच्छते:
TypeVerb
Rootप्रच्छ्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
करिष्यामिI shall do
करिष्यामि:
TypeVerb
Rootकृ
FormSimple Future, First, Singular, Parasmaipada
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
तत्that (instruction/thing)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
सर्वम्all (of it)
सर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Accusative, Singular
यथावत्as it should be, duly
यथावत्:
TypeIndeclinable
Rootयथावत्
अनुशासनम्instruction, command
अनुशासनम्:
Karma
TypeNoun
Rootअनुशासन
FormNeuter, Accusative, Singular

पुत्र उवाच

P
putra (son)
M
mātā (mother)
K
kośa (treasury)
Y
yodhāḥ (troops)
R
rājya (kingship)
S
svarga (heaven)