Shloka 5
Kośārtha-Rājadharma: Ethical Revenue Collection and Social Regulation (कोशार्थ-राजधर्मः)
Devanagari script
जलौकावत् पिबेद् राष्ट्र मुदुनैव नराधिप: । व्याप्रीव च हरेत् पुत्रान् संदशेन्न च पीडयेत्,जैसे जोंक धीरे-धीरे शरीरका रक्त चूसती है, उसी प्रकार राजा भी कोमलताके साथ ही राष्ट्रसे कर वसूल करे। जैसे बाघधिन अपने बच्चेको दाँतसे पकड़कर इधर-उधर ले जाती है; परंतु न तो उसे काटती है और न उसके शरीरमें पीड़ा ही पहुँचने देती है, उसी तरह राजा कोमल उपायोंसे ही राष्ट्रका दोहन करे
Transliteration
jalaukāvat pibed rāṣṭraṃ mudunaiva narādhipaḥ | vyāghrīvaca haret putrān saṃdaśen na ca pīḍayet ||
Translation
毗湿摩说道：“君王应当温和地从国土中取赋税——如水蛭吸血，点滴而饮。又如母虎以齿衔幼崽，携之而行却不咬伤、不令其痛；统治者亦当以柔和之法‘汲取’国用，只取其应得，不使臣民受苦。”
Word by Word
जलौकावत्like a leech
जलौकावत्:
TypeIndeclinable
Rootजलौका
Formतुलनार्थे अव्ययम् (वत्-प्रत्ययान्त)
पिबेत्should drink/suck
पिबेत्:
TypeVerb
Rootपा (पिबति)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
राष्ट्रम्the kingdom/state
राष्ट्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootराष्ट्र
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्
मृदुनाwith gentleness
मृदुना:
Karana
TypeAdjective
Rootमृदु
Formपुंलिङ्गम्/नपुंसकलिङ्गम्, तृतीया, एकवचनम्
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
Formनिपातः
नराधिपःthe king (lord of men)
नराधिपः:
Karta
TypeNoun
Rootनराधिप
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्
व्याघ्रीवlike a tigress
व्याघ्रीव:
TypeNoun
Rootव्याघ्री
Formस्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम् (इव-निपातेन सह)
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formसमुच्चयार्थकः निपातः
हरेत्should carry/take away
हरेत्:
TypeVerb
Rootहृ (हरति)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
पुत्रान्the cubs/young ones
पुत्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र
Formपुंलिङ्गम्, द्वितीया, बहुवचनम्
संदशेत्should bite/grip with teeth
संदशेत्:
TypeVerb
Rootसम् + दंश् (दशति)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
Formनिषेधार्थकः निपातः
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formसमुच्चयार्थकः निपातः
पीडयेत्should cause pain/afflict
पीडयेत्:
TypeVerb
Rootपीड् (पीडयति)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
Speaker
भीष्य उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaK
king (naradhipa)K
kingdom/realm (rashtra)L
leech (jalauka)T
tigress (vyaghri)C
cubs/offspring (putra)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes