Previous Verse

Shloka 243

भीष्मदर्शनार्थं प्रस्थानम्

Departure to Behold Bhīṣma

आस्ते महर्षिभि: सार्ध ब्रह्मा देवगणैर्यथा । तदनन्तर वे सब लोग उस स्थानपर गये जहाँपर प्रभावशाली भीष्मजी बाणशय्यापर सो रहे थे। जैसे देवताओंसे घिरे हुए ब्रह्माजी शोभा पाते हैं

Vaiśampāyana uvāca: āste maharṣibhiḥ sārdhaṁ brahmā devagaṇair yathā | tadanantaraṁ te sarve lokāḥ tasmin sthāne gatāḥ yatra prabhāvaśālī bhīṣmaḥ bāṇaśayyāyāṁ suptaḥ | yathā devatābhiḥ parivṛto brahmā śobhate tathā maharṣibhiḥ sārdhaṁ bhīṣmaḥ suśobhate |

毗湿摩波耶那说道:毗湿摩与诸大圣仙同在,光辉灿然,如梵天为众天神所环绕。随后,众人前往那处——威德赫赫的毗湿摩正卧于箭床之上安息。正如梵天在诸神簇拥中显得庄严辉耀,毗湿摩亦在诸摩诃仙的侍从下熠熠生辉——人们敬仰他,并非因战场胜利,而是因其对达摩的坚守,以及其临终训诲所具的道德分量。

आस्तेsits / remains
आस्ते:
Karta
TypeVerb
Rootआस् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद
महर्षिभिःwith great sages
महर्षिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootमहर्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
सार्धम्together with
सार्धम्:
Karana
TypeIndeclinable
Rootसार्धम्
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
देवगणैःwith groups of gods
देवगणैः:
Karana
TypeNoun
Rootदेवगण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
यथाas / just as
यथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयथा
तत्then / thereafter (as part of 'tadanantaram')
तत्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोग (तत् + अनन्तरम्)
अनन्तरम्afterwards
अनन्तरम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअनन्तर (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण
तेthey
ते:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
लोकाःpeople
लोकाः:
Karta
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तत्that
तत्:
Karma
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
स्थानम्place
स्थानम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अगच्छन्went
अगच्छन्:
Karta
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथम, बहुवचन, परस्मैपद
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
प्रभावशालीpowerful / illustrious
प्रभावशाली:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रभावशालिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भीष्मःBhīṣma
भीष्मः:
Karta
TypeNoun
Rootभीष्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
बाणशय्यायाम्on the bed of arrows
बाणशय्यायाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootबाणशय्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
शेतेlies / sleeps
शेते:
Karta
TypeVerb
Rootशी (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद
यथाas
यथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयथा
देवताभिःby/with the gods
देवताभिः:
Karana
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
घृतःsurrounded / attended
घृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootघृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √घृ 'सेवने/आश्रये')
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन, क्त
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शोभतेshines / is splendid
शोभते:
Karta
TypeVerb
Rootशुभ् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद
तथाso / likewise
तथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतथा
महर्षिभिःwith great sages
महर्षिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootमहर्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
भीष्मःBhīṣma
भीष्मः:
Karta
TypeNoun
Rootभीष्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सुशोभतेshines greatly / is very splendid
सुशोभते:
Karta
TypeVerb
Rootशुभ् (धातु) + सु- (उपसर्ग)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Bhīṣma
B
Brahmā
D
Devas (devagaṇa)
M
Maharṣis
B
Bāṇaśayyā (bed of arrows)

Educational Q&A

The verse frames Bhīṣma’s authority as moral and spiritual: even while wounded and near death, he is honoured like a cosmic teacher, surrounded by sages. The ethical point is that dharma and wisdom command reverence beyond battlefield outcomes.

After preceding events, the assembled people go to the spot where Bhīṣma lies on his bed of arrows. He is depicted as resplendent in the company of maharṣis, compared to Brahmā encircled by the gods—setting the scene for Bhīṣma’s instruction in Śānti Parva.