Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Kṛṣṇa’s Dhyāna and the Prompt to Question Bhīṣma (कृष्णध्यानं भीष्मप्रश्नप्रेरणा च)

चतुर्थ ध्यानमार्ग त्वमालम्ब्य पुरुषर्षभ । अपक्रान्तो यतो देवस्तेन मे विस्मितं मन:,युधिष्ठिरे पूछा--अमितपराक्रमी, जगत्‌के आश्रयदाता पुरुषोत्तम! आप यह किसका ध्यान कर रहे हैं? यह तो बड़े आश्चर्यकी बात है! इस त्रिलोकीका कुशल तो है न? आप तो जाग्रतू, स्वप्न, सुषुप्ति--तीनों अवस्थाओंसे परे तुरीय ध्यानमार्गका आश्रय लेकर स्थूल, सूक्ष्म और कारण तीनों शरीरोंसे ऊपर उठ गये हैं। इससे मेरे मनको बड़ा आश्चर्य हो रहा है

caturtha-dhyāna-mārgaṁ tvam ālambya puruṣarṣabha | apakrānto yato devas tena me vismitaṁ manaḥ ||

尤提士提罗说:“噢人中雄牛,你依止第四禅道(图利耶,turīya),仿佛如神祇一般从寻常觉知中退隐;因此我心充满惊叹。”

चतुर्थम्the fourth
चतुर्थम्:
Karma
TypeAdjective
Rootचतुर्थ
FormNeuter, Accusative, Singular
ध्यानमार्गम्path of meditation
ध्यानमार्गम्:
Karma
TypeNoun
Rootध्यानमार्ग
FormMasculine, Accusative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
आलम्ब्यhaving resorted to / taking support of
आलम्ब्य:
Karana
TypeVerb
Rootआ-लम्ब्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)
पुरुषर्षभO bull among men
पुरुषर्षभ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपुरुषर्षभ
FormMasculine, Vocative, Singular
अपक्रान्तःwithdrawn / departed
अपक्रान्तः:
Karta
TypeVerb
Rootअप-क्रम्
Formक्त (past passive participle, used actively), Masculine, Nominative, Singular
यतःfrom which / since
यतः:
Apadana
TypeIndeclinable
Rootयतस्
देवःthe god / the divine one
देवः:
Karta
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
तेनtherefore / by that
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
मेof me / my
मे:
Sampradana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
विस्मितम्astonished
विस्मितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविस्मित
FormNeuter, Nominative, Singular
मनःmind
मनः:
Karta
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Nominative, Singular

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
P
puruṣarṣabha (honorific addressee)
D
deva (a god, as comparison)