Śuka–Janaka Saṃvāda: Āśrama-krama, Jñāna-vijñāna, and the Marks of Liberation (शुक-जनक संवादः)
शौचमार्जवमाचारमलौल्यं हृद्यसम्भ्रम: | इष्टानिष्टवियोगानां कृतानामविकत्थना
yājñavalkya uvāca | śaucam ārjavam ācāram alaulyaṁ hṛdya-sambhramaḥ | iṣṭāniṣṭa-viyogānāṁ kṛtānām avikatthanā dhairyam ānandaḥ prītiḥ utkarṣaḥ prakāśaḥ (jñāna-śaktiḥ) sukhaṁ śuddhir ārogyaṁ santoṣaḥ śraddhā akāpaṇyam asaṁrambhaḥ kṣamā dhṛtir ahiṁsā samatā satyam ṛṇa-rahitatā mṛdutā lajjā acaṁcalatā śaucaṁ saralatā sadācāraḥ alolupatā hṛdaye sambhramasya abhāvaḥ iṣṭa-an-iṣṭa-viyogasya akīrtanam dānena dhairya-dhāraṇam akāmata paropakāraḥ sarva-bhūteṣu dayā ca—ete sarve sattva-sambandhino guṇāḥ proktāḥ |
阎若婆迦说道:“清净、质直、善行、不贪与心地安宁不扰;不夸耀己业;不张扬与所爱或所憎之离别;坚忍、喜悦、慈爱、卓越、内在光明(知力)、安乐、澄明、健康、知足与信;不吝、不嗔、宽恕、毅力、不害、平等、真实、无债、柔和、惭愧、不动之定、洁净、朴素、正行、不贪求;内心无纷扰;不宣扬得失;以布施持勇;无欲;利他;并对一切众生怀悲悯——此皆宣说为萨埵之德。”
याज़्वल्क्य उवाच
The verse enumerates sattva-based virtues—purity, honesty, calmness, non-violence, truth, contentment, compassion, and desirelessness—presenting an ethical profile of a clear and harmonious mind that supports dharma.
In the didactic setting of Śānti Parva, Yājñavalkya is instructing by classifying moral and psychological traits; here he identifies the qualities that belong to sattva, contrasting them implicitly with rajasic and tamasic tendencies.