Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः

The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors

यच्च ते मनसि वर्तते परं यत्र चास्ति तव संशय: क्वचित्‌ | श्रूयतामयमहं तवाग्रत: पुत्र कि हि कथयामि ते पुन:

vyāsa uvāca | yac ca te manasi vartate paraṁ yatra cāsti tava saṁśayaḥ kvacit | śrūyatām ayam ahaṁ tavāgrataḥ putra ki hi kathayāmi te punaḥ | praharṣaḥ prītir ānandaḥ sāmyaṁ svasthātmacittatā | akasmād yadi vā kasmād vartante sāttvikā guṇāḥ |

毗耶娑说道:“你心中所执为至高者,以及你在任何处所仍存疑惑之事——尽可发问。吾子,且听我当面所说。告诉我:我还应再就何题教诲于你?当强烈的欢欣、爱悦、喜乐、平等心,以及安稳调柔之心生起——或骤然而至,或因某种缘由而起——当知此皆为萨埵(sattva)所生之德性。”

यत्whatever/that which
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
तेof you/your
ते:
Shashthi (possessor)
TypePronoun
Rootत्वद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
मनसिin (your) mind
मनसि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Locative, Singular
वर्ततेexists/occurs/is present
वर्तते:
TypeVerb
Rootवृत् (वर्तते)
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada
परम्supreme/best
परम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपर
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
यत्रwhere/wherein
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
and
:
TypeIndeclinable
Root
अस्तिis/exists
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
तवof you/your
तव:
Shashthi (possessor)
TypePronoun
Rootत्वद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
संशयःdoubt
संशयः:
Karta
TypeNoun
Rootसंशय
FormMasculine, Nominative, Singular
क्वचित्somewhere/at any point
क्वचित्:
TypeIndeclinable
Rootक्वचित्
श्रूयताम्let it be heard / please listen
श्रूयताम्:
TypeVerb
Rootश्रु
FormImperative, 3rd, Singular, Passive
इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअहम्
FormCommon, Nominative, Singular
तवto you/your
तव:
Shashthi (possessor)
TypePronoun
Rootत्वद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
अग्रतःin front (of you)
अग्रतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअग्रतः
पुत्रO son
पुत्र:
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Vocative, Singular
किम्what
किम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Accusative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
कथयामिI tell/speak
कथयामि:
TypeVerb
Rootकथय्
FormPresent, 1st, Singular, Parasmaipada
तेto you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootत्वद्
FormMasculine/Neuter, Dative, Singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
पुत्रO son
पुत्र:
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Vocative, Singular
प्रहर्षःexultation/joy
प्रहर्षः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रहर्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रीतिःaffection/pleasure
प्रीतिः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रीति
FormFeminine, Nominative, Singular
आनन्दःbliss/delight
आनन्दः:
Karta
TypeNoun
Rootआनन्द
FormMasculine, Nominative, Singular
साम्यम्equanimity/evenness
साम्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootसाम्य
FormNeuter, Nominative, Singular
स्वस्थात्मचित्तताsoundness/steadiness of self and mind
स्वस्थात्मचित्तता:
Karta
TypeNoun
Rootस्वस्थात्मचित्तता
FormFeminine, Nominative, Singular
अकस्मात्suddenly/without cause
अकस्मात्:
TypeIndeclinable
Rootअकस्मात्
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
कस्मात्from what cause/why
कस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootकस्मात् (किम्)
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
वर्तन्तेarise/occur
वर्तन्ते:
TypeVerb
Rootवृत् (वर्तन्ते)
FormPresent, 3rd, Plural, Atmanepada
सात्त्विकाःsattvic (pure, of sattva)
सात्त्विकाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसात्त्विक
FormMasculine, Nominative, Plural
गुणाःqualities
गुणाः:
Karta
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Nominative, Plural

व्यास उवाच

V
Vyāsa

Educational Q&A

Vyāsa identifies markers of sattva (purity/clarity): spontaneous or causally arising joy, affectionate contentment, inner bliss, equanimity, and a stable, healthy mind. These inner states are presented as ethical-psychological indicators of a sattvic disposition.

Vyāsa invites his interlocutor (addressed as ‘son’) to voice whatever he considers most important and any lingering doubts. He then begins characterizing sattvic qualities, setting up further instruction on the guṇas and inner conduct.