Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Śiśupāla-janma-lakṣaṇaṃ (Śiśupāla’s birth marks and the prophecy of his end)

रोषात्‌ प्रचलितं सर्वमिदमाह युधिष्ठिर: । भीष्म मतिमतां मुख्यं वृद्धं कुरूपितामहम्‌ । बृहस्पति बृहत्तेजा: पुरुहृत इवारिहा,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर प्रलयकालीन महावायुके थपेड़ोंसे क्षुब्ध हुए भयंकर महासागरकी भाँति राजाओंके उस समुदायको क्रोधसे चंचल हुआ देख धर्मराज युधिष्ठिर बुद्धिमानोंमें श्रेष्ठ और कुरुकुलके वृद्ध पितामह भीष्मजीसे उसी प्रकार बोले, जैसे शत्रुहन्ता महातेजस्वी इन्द्र बृहस्पतिजीसे कोई बात पूछते हैं--

vaiśampāyana uvāca |

roṣāt pracalitaṃ sarvam idam āha yudhiṣṭhiraḥ |

bhīṣma matimatāṃ mukhyaṃ vṛddhaṃ kurūpitāmaham |

bṛhaspati bṛhat-tejāḥ puruhṛt ivārihā ||

毗湿摩波耶那说道:当那整座诸王之会因忿怒而骚动不已时,尤提希提罗开口了。他对毗湿摩——智者之首、俱卢族年迈的祖父——发言,正如光辉赫奕、诛敌的因陀罗(Puruhūta)向布里哈斯帕提(Bṛhaspati)请教一般。

रोषात्from anger
रोषात्:
Apadana
TypeNoun
Rootरोष
FormMasculine, Ablative, Singular
प्रचलितम्agitated, set in motion
प्रचलितम्:
TypeAdjective
Rootप्र-चल (क्त)
FormNeuter, Nominative, Singular
सर्वम्all
सर्वम्:
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Nominative, Singular
इदम्this
इदम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Nominative, Singular
आहsaid
आह:
TypeVerb
Rootअह्
FormPerfect, Third, Singular
युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
भीष्मO Bhīṣma
भीष्म:
Sampradana
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Vocative, Singular
मतिमताम्of the intelligent
मतिमताम्:
TypeAdjective
Rootमतिमत्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
मुख्यम्chief, foremost
मुख्यम्:
TypeAdjective
Rootमुख्य
FormMasculine, Accusative, Singular
वृद्धम्aged, elder
वृद्धम्:
TypeAdjective
Rootवृद्ध
FormMasculine, Accusative, Singular
कुरुपितामहम्the grandsire of the Kurus
कुरुपितामहम्:
Karma
TypeNoun
Rootकुरु-पितामह
FormMasculine, Accusative, Singular
बृहस्पतेO Bṛhaspati
बृहस्पते:
Sampradana
TypeNoun
Rootबृहस्पति
FormMasculine, Vocative, Singular
बृहत्तेजाःof great splendor
बृहत्तेजाः:
Karta
TypeAdjective
Rootबृहत्तेजस्
FormMasculine, Nominative, Singular
पुरुहृत्Indra (slayer of many)
पुरुहृत्:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुहृत्
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अरिहाenemy-slayer
अरिहा:
Karta
TypeNoun
Rootअरिहन्
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira
B
Bhīṣma
B
Bṛhaspati
I
Indra (Puruhūta/Puruhṛt)
K
Kuru lineage

Educational Q&A

In a moment when anger destabilizes the court, the narrative highlights a dharmic reflex: turning to the most seasoned and wise elder for guidance. Authority is framed not merely as power, but as counsel grounded in age, insight, and responsibility.

The assembly of kings becomes turbulent with wrath. Yudhiṣṭhira then addresses Bhīṣma, presenting the moment as a formal seeking of counsel—likened to Indra consulting his divine teacher Bṛhaspati—signaling that a consequential question or decision is about to follow.