Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

कर्णस्य सेनापत्यं, माकरव्यूहः, पाण्डवानामर्धचन्द्रव्यूहः

Karna’s Command; Mākara Formation; Pandava Crescent Counter-Array

संजय कहते हैं--राजन! द्विजश्रेष्ठ द्रोणाचार्यने जिस वीरको चित्र (अद्भुत), शुभ्र (प्रकाशमान), दिव्य तथा थधरनुर्वेदोक्त चार प्रकारके महान्‌ अस्त्र समर्पित किये थे, जो सफल प्रयत्न करनेवाला महारथी वीर है, जिसके हाथ बड़ी शीघ्रतासे चलते हैं, जिसका धनुष, जिसकी मुदट्ठ्री और जिसके बाण सभी सुदृढ़ हैं, वह वेगशाली तथा पराक्रमी द्रोणपुत्र अश्वत्थामा आपके लिये युद्धकी इच्छा रखकर समरभूमिमें डटा हुआ है ।। आनर्तवासी हृदिकात्मजो5सौ महारथ: सात्वतानां वरिष्ठ: | स्वयं भोज: कृतवर्मा कृतास्त्रो व्यवस्थितो योद्धुकामस्त्वदर्थ,सात्वतकुलका श्रेष्ठ महारथी, आनर्तनिवासी, भोजवंशी अस्त्रवेत्ता, हृदिकपुत्र कृतवर्मा भी आपके लिये युद्ध करनेको दृढ़ निश्चयके साथ डटा हुआ है

sañjaya uvāca—rājan! dvijaśreṣṭha-droṇācāryeṇa yaṃ vīraṃ citram adbhutam, śubhram prakāśamānam, divyaṃ ca dhanurvedokta-caturvidha-mahāstrāṇi samarpitāni; yaḥ saphala-prayatnavān mahāratho vīraḥ, yasya hastau atīva śīghraṃ pravartete, yasya dhanuḥ, yasya muṣṭiḥ, yasya bāṇāś ca sarve sudṛḍhāḥ; sa vegavān parākramī droṇaputra aśvatthāmā tvadartham yuddhecchayā samara-bhūmau vyavasthitaḥ. ānartavāsī hṛdikātmajo 'sau mahārathaḥ sāttvatānāṃ variṣṭhaḥ; svayaṃ bhojaḥ kṛtavarmā kṛtāstro vyavasthito yoddhukāmas tvadartham.

三阇耶说道:“大王啊,那位英雄曾受最尊贵的婆罗门德罗那阿阇黎所授:奇异、皎洁、光耀、具神威之兵器——依弓术之学所说四类大兵——他是奋勉不懈的大车战士,双手疾如风雷;其弓、其握、其箭皆坚固不摇。德罗那之子阿湿婆他摩,迅捷而勇武,已在战场列阵,愿为陛下而战。又有克利多伐摩——赫利迪迦之子,居于阿那尔塔,亦为大车战士,萨特瓦塔族中之最上者,出自婆阇一系,通晓诸般兵器——同样立志坚定,为陛下之故而欲战。”

आनर्तवासीdwelling in Anarta
आनर्तवासी:
Karta
TypeAdjective
Rootआनर्त-वासिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
हृदिकात्मजःson of Hṛdika
हृदिकात्मजः:
Karta
TypeNoun
Rootहृदिक-आत्मज
FormMasculine, Nominative, Singular
असौthis (that person here)
असौ:
Karta
TypeIndeclinable
Rootअसद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
महारथःgreat chariot-warrior
महारथः:
Karta
TypeNoun
Rootमहारथ
FormMasculine, Nominative, Singular
सात्वतानाम्of the Sātvatas
सात्वतानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसात्वत
FormMasculine, Genitive, Plural
वरिष्ठःthe foremost
वरिष्ठः:
Karta
TypeAdjective
Rootवरिष्ठ (श्रेष्ठ)
FormMasculine, Nominative, Singular
स्वयम्himself
स्वयम्:
Karta
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
भोजःa Bhoja (of the Bhoja line)
भोजः:
Karta
TypeNoun
Rootभोज
FormMasculine, Nominative, Singular
कृतवर्माKṛtavarmā
कृतवर्मा:
Karta
TypeNoun
Rootकृतवर्मन् (नाम)
FormMasculine, Nominative, Singular
कृतास्त्रःtrained/armed (one who has mastered weapons)
कृतास्त्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृत-अस्त्र
FormMasculine, Nominative, Singular
व्यवस्थितःstanding firm / stationed
व्यवस्थितः:
Karta
TypeAdjective
Rootवि-अव-स्था (धातु) + क्त
FormMasculine, Nominative, Singular
योद्धुकामःdesirous to fight
योद्धुकामः:
Karta
TypeAdjective
Rootयोद्धु (युध् धातोः तुमुन्) + काम
FormMasculine, Nominative, Singular
त्वदर्थम्for your sake
त्वदर्थम्:
Sampradana
TypeIndeclinable
Rootत्वद्-अर्थ
FormNeuter, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
D
Droṇācārya
A
Aśvatthāmā
K
Kṛtavarmā
H
Hṛdika
Ā
Ānarta
S
Sāttvatas
B
Bhoja lineage
D
Dhanurveda
D
divine weapons (mahāstras)
B
battlefield (samara-bhūmi)

Educational Q&A

The verse foregrounds the ethical weight of martial capability when placed in service of a cause: extraordinary training and divine weapons amplify responsibility. It also highlights the kṣatriya ideal of steadfastness and readiness, while implicitly raising the question of whether loyalty to a king aligns with dharma.

Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that two formidable allies—Aśvatthāmā, empowered by Droṇa’s instruction and divine weapons, and Kṛtavarmā, an accomplished Sāttvata warrior from Ānarta—are firmly positioned on the battlefield, determined to fight for the Kaurava side.