Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Varṣa-Parvata-Nivāsinām Varnanam

Description of Regions, Mountains, and Their Inhabitants

रहस्यां शतकुम्भां च सरयूं च तथैव च । चर्मण्वतीं वेत्रवर्ती हस्तिसोमां दिशं तथा,गोमती, धूतपापा, महानदी वन्दना, कौशिकी, त्रिदिवा, कृत्या, निचिता, लोहितारणी, रहस्या, शतकुम्भा, सरयू, चर्मण्वती, वेत्रवती, हस्तिसोमा, दिकू, शरावती, पयोष्णी, वेणा, भीमरथी, कावेरी, चुलुका, वाणी और शतबला

sañjaya uvāca |

rahasyāṃ śatakumbhāṃ ca sarayūṃ ca tathaiva ca |

carmaṇvatīṃ vetravatīṃ hastisomāṃ diśaṃ tathā |

gomatīṃ dhūtapāpāṃ mahānadīṃ vandanāṃ kauśikīṃ tridivāṃ |

kṛtyāṃ nicitāṃ lohitāraṇīṃ rahasyāṃ śatakumbhāṃ sarayūṃ |

carmaṇvatīṃ vetravatīṃ hastisomāṃ dikūṃ śarāvatīṃ |

payoṣṇīṃ veṇāṃ bhīmarathīṃ kāverīṃ culukāṃ vāṇīṃ śatabalāṃ ca ||

三阇耶说道:他又依次说出许多神圣的河流与溪涧之名——罗哈斯雅河、沙多迦温婆河、萨罗由河、车摩那伐底河、韦怛罗伐底河、哈斯提索摩河,以及其他诸河,如瞿摩底、涤罪(Dhūtapāpā)、摩诃难提、梵陀那、考湿吉、三天(Tridivā)、克利底耶、尼支多、罗希塔罗尼、舍罗伐底、波由什尼、韦那、毗摩罗提、迦维梨、朱卢迦、婆尼与沙多婆罗。此番诵名唤起国土的神圣与传统所赋予这些水脉的净化之力,并将之置于将临之战那沉重的道德分量之前。

रहस्याम्the river Rahasyā
रहस्याम्:
Karma
TypeNoun
Rootरहस्या
FormFeminine, Accusative, Singular
शतकुम्भाम्the river Śatakumbhā
शतकुम्भाम्:
Karma
TypeNoun
Rootशतकुम्भा
FormFeminine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सरयूम्the river Sarayū
सरयूम्:
Karma
TypeNoun
Rootसरयू
FormFeminine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
तथाlikewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
and
:
TypeIndeclinable
Root
चर्मण्वतीम्the river Carmanvatī (Chambal)
चर्मण्वतीम्:
Karma
TypeNoun
Rootचर्मण्वती
FormFeminine, Accusative, Singular
वेत्रवतीम्the river Vetravatī (Betwa)
वेत्रवतीम्:
Karma
TypeNoun
Rootवेत्रवती
FormFeminine, Accusative, Singular
हस्तिसोमाम्the river Hastisomā
हस्तिसोमाम्:
Karma
TypeNoun
Rootहस्तिसोमा
FormFeminine, Accusative, Singular
दिशम्direction/quarter
दिशम्:
Karma
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Accusative, Singular
तथाlikewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
गोमतीम्the river Gomati
गोमतीम्:
Karma
TypeNoun
Rootगोमती
FormFeminine, Accusative, Singular
धूतपापाम्Dhūtapāpā (she whose sins are washed away)
धूतपापाम्:
Karma
TypeNoun
Rootधूतपापा
FormFeminine, Accusative, Singular
महानदीम्Mahānadī (the great river)
महानदीम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहानदी
FormFeminine, Accusative, Singular
वन्दनाम्the river Vandanā
वन्दनाम्:
Karma
TypeNoun
Rootवन्दना
FormFeminine, Accusative, Singular
कौशिकीम्the river Kauśikī
कौशिकीम्:
Karma
TypeNoun
Rootकौशिकी
FormFeminine, Accusative, Singular
त्रिदिवाम्the river Tridivā
त्रिदिवाम्:
Karma
TypeNoun
Rootत्रिदिवा
FormFeminine, Accusative, Singular
कृत्याम्the river Kṛtyā
कृत्याम्:
Karma
TypeNoun
Rootकृत्या
FormFeminine, Accusative, Singular
निचिताम्the river Nicitā
निचिताम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिचिता
FormFeminine, Accusative, Singular
लोहितारणीम्Lohitāraṇī (the red river)
लोहितारणीम्:
Karma
TypeNoun
Rootलोहितारणी
FormFeminine, Accusative, Singular
रहस्याRahasyā
रहस्या:
TypeNoun
Rootरहस्या
FormFeminine, Nominative, Singular
शतकुम्भाŚatakumbhā
शतकुम्भा:
TypeNoun
Rootशतकुम्भा
FormFeminine, Nominative, Singular
सरयूSarayū
सरयू:
TypeNoun
Rootसरयू
FormFeminine, Nominative, Singular
चर्मण्वतीCarmanvatī
चर्मण्वती:
TypeNoun
Rootचर्मण्वती
FormFeminine, Nominative, Singular
वेत्रवतीVetravatī
वेत्रवती:
TypeNoun
Rootवेत्रवती
FormFeminine, Nominative, Singular
हस्तिसोमाHastisomā
हस्तिसोमा:
TypeNoun
Rootहस्तिसोमा
FormFeminine, Nominative, Singular
दिक्direction/quarter
दिक्:
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Nominative, Singular
शरावतीthe river Śarāvatī
शरावती:
TypeNoun
Rootशरावती
FormFeminine, Nominative, Singular
पयोष्णीthe river Payoṣṇī
पयोष्णी:
TypeNoun
Rootपयोष्णी
FormFeminine, Nominative, Singular
वेणाthe river Veṇā
वेणा:
TypeNoun
Rootवेणा
FormFeminine, Nominative, Singular
भीमरथीthe river Bhīmarathī
भीमरथी:
TypeNoun
Rootभीमरथी
FormFeminine, Nominative, Singular
कावेरीthe river Kāverī
कावेरी:
TypeNoun
Rootकावेरी
FormFeminine, Nominative, Singular
चुलुकाthe river Culukā
चुलुका:
TypeNoun
Rootचुलुका
FormFeminine, Nominative, Singular
वाणीthe river Vāṇī
वाणी:
TypeNoun
Rootवाणी
FormFeminine, Nominative, Singular
शतबलाthe river Śatabalā
शतबला:
TypeNoun
Rootशतबला
FormFeminine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
R
Rahasya (river)
Ś
Śatakumbhā (river)
S
Sarayū (river)
C
Carmaṇvatī (river)
V
Vetravatī (river)
H
Hastisomā (river)
G
Gomatī (river)
D
Dhūtapāpā (river)
M
Mahānadī (river)
V
Vandanā (river)
K
Kauśikī (river)
T
Tridivā (river)
K
Kṛtyā (river)
N
Nicitā (river)
L
Lohitāraṇī (river)
D
Dikū (river/variant reading)
Ś
Śarāvatī (river)
P
Payoṣṇī (river)
V
Veṇā (river)
B
Bhīmarathī (river)
K
Kāverī (river)
C
Culukā (river)
V
Vāṇī (river)
Ś
Śatabalā (river)

Educational Q&A

By invoking a wide network of sacred rivers, the passage underscores the idea of purification and the moral memory of the land—suggesting that even amid impending violence, dharma is measured against enduring sacred and ethical ideals.

Sañjaya reports a formal recitation of river-names (a catalogue of tīrthas/sacred waters). Such lists commonly function as a ritual-geographical frame, situating the events of the war within the sanctified landscape of Bhārata.