Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Bhīṣma’s Stuti of Keśava and Counsel on Nara–Nārāyaṇa (भीष्म-स्तवः; नरनारायण-प्रसङ्गः)

त॑ं द्रोणदुर्योधनबाह्लिकाश्व तथैव दुर्मर्षणचित्रसेनौ । जयद्रथश्वातिबलो बलौघै- न॑पास्तथान्ये प्रययु: समनन्‍्तात्‌,उनके साथ चारों ओरसे द्रोण, दुर्योधन, बाह्लिक, दुर्मर्षण, चित्रसेन, अत्यन्त बलवान्‌ जयद्रथ तथा अन्य नरेश विशाल वाहिनीको साथ लिये प्रस्थित हुए संसक्तमतितेजोभिस्तमेकं ददृशुर्जना: । पज्चभिर्मनुजव्याप्रैर्गजै: सिंहशिशुं यथा जैसे सिंहका बच्चा पाँच हाथियोंसे भिड़ा हुआहो, उसी प्रकार सुभद्राकुमार अभिमन्यु उन अत्यन्त तेजस्वी पाँच पुरुषसिंहोंसे अकेला ही युद्ध कर रहा था। यह बात वहाँ सब लोगोंने प्रत्यक्ष देखी

taṁ droṇaduryodhanabāhlikāśva tathaiva durmarṣaṇacitrasenau | jayadrathaśvātibalo balaughair apāstathānye prayayuḥ samanantāt || saṁsaktamatitejobhis tam ekaṁ dadṛśur janāḥ | pañcabhir manujavyāghrair gajaiḥ siṁhaśiśuṁ yathā ||

三阇耶说道:在他周围,德罗那、难敌、婆诃利迦,以及杜尔马尔沙那与质多罗仙那;又有极其勇猛的阇耶陀罗,率领大军,并诸王从四面八方推进而来。众人亲见那一名战士与光辉逼人的群雄鏖战——如同幼狮被五头大象围攻。正是如此,苏跋陀罗之子阿毗曼纽被看见独自迎战那五位狮子般的英雄。

तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
द्रोणDrona
द्रोण:
Karta
TypeNoun
Rootद्रोण
FormMasculine, Nominative, Singular
दुर्योधनDuryodhana
दुर्योधन:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्योधन
FormMasculine, Nominative, Singular
बाह्लिकBahlika
बाह्लिक:
Karta
TypeNoun
Rootबाह्लिक
FormMasculine, Nominative, Singular
अश्वAshvatthaman (Ashva)
अश्व:
Karta
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाthus/also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
दुर्मर्षणDurmarshana
दुर्मर्षण:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्मर्षण
FormMasculine, Nominative, Singular
चित्रसेनChitrasena
चित्रसेन:
Karta
TypeNoun
Rootचित्रसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
जयद्रथJayadratha
जयद्रथ:
Karta
TypeNoun
Rootजयद्रथ
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अतिबलःvery strong
अतिबलः:
Karta
TypeAdjective
Rootअतिबल
FormMasculine, Nominative, Singular
बलौघैःwith masses of troops
बलौघैः:
Karana
TypeNoun
Rootबलौघ
FormMasculine, Instrumental, Plural
अन्येothers
अन्ये:
Karta
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रययुःwent forth/advanced
प्रययुः:
TypeVerb
Rootया (यि)
FormPerfect, Third, Plural, Parasmaipada
समन्तात्on all sides
समन्तात्:
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात्
संसक्तमतितेजोभिःby those of joined/combined great prowess
संसक्तमतितेजोभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootसंसक्त-मतितेजस्
FormMasculine, Instrumental, Plural
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
एकम्alone/one
एकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Accusative, Singular
ददृशुःsaw
ददृशुः:
TypeVerb
Rootदृश्
FormPerfect, Third, Plural, Parasmaipada
जनाःpeople
जनाः:
Karta
TypeNoun
Rootजन
FormMasculine, Nominative, Plural
पञ्चभिःby/with five
पञ्चभिः:
Karana
TypeNumeral
Rootपञ्चन्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
मनुजव्याघ्रैःby tiger-like men (heroes)
मनुजव्याघ्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootमनुज-व्याघ्र
FormMasculine, Instrumental, Plural
गजैःby elephants
गजैः:
Karana
TypeNoun
Rootगज
FormMasculine, Instrumental, Plural
सिंहशिशुम्a lion-cub
सिंहशिशुम्:
Karma
TypeNoun
Rootसिंह-शिशु
FormMasculine, Accusative, Singular
यथाas/like
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Droṇa
D
Duryodhana
B
Bāhlika
D
Durmarṣaṇa
C
Citrasena
J
Jayadratha
A
Abhimanyu
S
Subhadrā
T
troops/army (balaugha)
L
lion-cub (siṁhaśiśu)
E
elephants (gaja)

Educational Q&A

The verse highlights the ethical tension of war: a lone, duty-bound hero faces a coordinated onslaught by many renowned warriors. It underscores kṣatriya-dharma (steadfastness and courage under pressure) while implicitly inviting reflection on fairness and collective aggression against a single combatant.

Sañjaya reports that major Kaurava leaders—Droṇa, Duryodhana, Bāhlika, Durmarṣaṇa, Citrasena, and the very powerful Jayadratha—advance with large forces from all directions. Observers see one warrior fighting amid them, compared to a lion-cub surrounded by five elephants; this lone fighter is identified as Abhimanyu, son of Subhadrā.