Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

Pāṇḍu’s Marriages, Conquests, and Triumphal Return (पाण्डोर्विवाह-विजय-प्रत्यागमनम्)

वैशम्पायनजी कहते हैं--कुरुनन्दन! उस समय भीष्मजीके इस प्रकार अपनी सम्मति देनेपर काली (सत्यवती)-ने मुनिवर कृष्णद्वैपायनका चिन्तन किया। जनमेजय! माताने मेरा स्मरण किया है, यह जानकर परम बुद्धिमान्‌ व्यासजी वेदमन्त्रोंका पाठ करते हुए क्षणभरमें वहाँ प्रकट हो गये। वे कब किधरसे आ गये, इसका पता किसीको न चला। सत्यवतीने अपने पुत्रका भलीभाँति सत्कार किया और दोनों भुजाओंसे उनका आलिंगन करके अपने स्तनोंके झरते हुए दूधसे उनका अभिषेक किया। अपने पुत्रको दीर्घकालके बाद देखकर सत्यवतीकी आँखोंसे स्नेह और आनन्दके आँसू बहने लगे || २३-- २६ || तामद्धिः परिषिच्यार्ता महर्षिरभिवाद्य च । मातरं पूर्वज: पुत्रो व्यासो वचनमब्रवीत्‌,तदनन्तर सत्यवतीके प्रथम पुत्र महर्षि व्यासने अपने कमण्डलुके पवित्र जलसे दुःखिनी माताका अभिषेक किया और उन्हें प्रणाम करके इस प्रकार कहा--

tām addhiḥ pariṣicyārtāṃ maharṣir abhivādya ca | mātaraṃ pūrvajaḥ putro vyāso vacanam abravīt ||

毗湿摩波衍那说:“俱卢族的欢欣者啊!当时毗湿摩如此表示同意后,迦梨(萨蒂娅瓦蒂)便忆念圣者黑天·岛生。阇那美阇耶啊,至智的毗耶娑知晓‘母亲在念我’,正诵吠陀咒句之际,刹那间便现身于彼处;无人知他何时从何方而来。萨蒂娅瓦蒂殷勤礼敬其子,又以双臂拥抱,并以胸前涌出的乳汁为他行灌顶之礼。久别重逢,她眼中流下爱与欢喜之泪。随后,大圣仙毗耶娑——萨蒂娅瓦蒂的长子——以自己水罐(kamandalu)中的净水洒洒抚慰悲苦的母亲,恭敬顶礼,而后说道——”

ताम्her (that woman)
ताम्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
अद्भिःwith waters
अद्भिः:
Karana
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Plural
परिषिच्यhaving sprinkled/anointed
परिषिच्य:
TypeVerb
Rootपरि + सिच् (धातु)
Formल्यप् (absolutive/gerund), Active (parasmaipada sense)
आर्ताम्distressed, afflicted
आर्ताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootआर्त (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
महर्षिःthe great sage
महर्षिः:
Karta
TypeNoun
Rootमहर्षि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
अभिवाद्यhaving saluted
अभिवाद्य:
TypeVerb
Rootअभि + वद् (धातु)
Formल्यप् (absolutive/gerund), Active (parasmaipada sense)
and
:
TypeIndeclinable
Root
मातरम्mother
मातरम्:
Karma
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
पूर्वजःelder-born, firstborn
पूर्वजः:
Karta
TypeAdjective
Rootपूर्वज (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
व्यासःVyasa
व्यासः:
Karta
TypeNoun
Rootव्यास (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
वचनम्speech, words
वचनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
अब्रवीत्said, spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
J
Janamejaya
B
Bhīṣma
S
Satyavatī (Kālī)
K
Kṛṣṇa-Dvaipāyana Vyāsa
K
kamaṇḍalu (water vessel)
P
pavitra jala (sacred water)

Educational Q&A

The verse highlights dharma through filial reverence: even a great sage serves and honors his mother first—purifying, bowing, and speaking with humility—showing that spiritual stature does not replace basic duties of compassion and respect.

After being remembered by Satyavatī, Vyāsa appears. In this verse he performs a small rite of care—sprinkling his distressed mother with sacred water from his kamaṇḍalu, saluting her, and then beginning to speak.