Shloka 22
Pāṇḍu’s Marriages, Conquests, and Triumphal Return (पाण्डोर्विवाह-विजय-प्रत्यागमनम्)
Devanagari script
यो विचिन्त्य धिया धीरो व्यवस्यति स बुद्धिमान । तदिदं धर्मयुक्त च हितं चैव कुलस्य न:
Transliteration
yo vicintya dhiyā dhīro vyavasyati sa buddhimān | tad idaṁ dharmayuktaṁ ca hitaṁ caiva kulasya naḥ ||
Translation
“凡坚毅之人，以其智思量而后决断者，唯此方为智者。此举合乎达摩，亦为我族之福祉。”
Word by Word
यःwho
यः:
Karta
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विचिन्त्यhaving reflected/considered
विचिन्त्य:
TypeVerb
Rootवि-चिन्त् (धातु)
Formल्यप् (क्त्वा-प्रत्ययार्थक अव्यय), कर्तरि
धियाwith (his) intellect
धिया:
Karana
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
धीरःsteadfast, wise
धीरः:
Karta
TypeAdjective
Rootधीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
व्यवस्यतिdecides, resolves
व्यवस्यति:
TypeVerb
Rootवि-अव-√सो (व्यवस्) (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
बुद्धिमान्intelligent, discerning
बुद्धिमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootबुद्धिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्that
तत्:
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इदम्this
इदम्:
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
धर्मयुक्तम्in accordance with dharma
धर्मयुक्तम्:
TypeAdjective
Rootधर्मयुक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
हितम्beneficial
हितम्:
TypeAdjective
Rootहित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
कुलस्यof the family/lineage
कुलस्य:
TypeNoun
Rootकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
नःof us/our
नः:
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaK
kula (family/lineage)Meter (Chandas)
Sandhi Notes
Educational Q&A
True wisdom is shown by calm deliberation followed by firm resolve; the best decision is one that aligns with dharma and promotes the welfare of one’s family or community.
In Vaiśampāyana’s narration, a speaker endorses a proposed course of action by praising the wise person who thinks carefully and then decides, asserting that the present proposal is both dharmic and beneficial for their lineage.