Shloka 61

Devatā-Pratiṣṭhā: Maṇḍapa Construction, Dikpāla Worship, Kalaśa-Abhiṣeka, Nyāsa and Homa Procedures

रुद्रं पुरुषसूक्तं च श्लोकाध्यायं च शुक्रियम् / ब्रह्माणं पितृमैत्रं च अध्वर्युर्दक्षिणे जपेत्

rudraṃ puruṣasūktaṃ ca ślokādhyāyaṃ ca śukriyam / brahmāṇaṃ pitṛmaitraṃ ca adhvaryurdakṣiṇe japet

在南侧,阿德瓦律祭司(Adhvaryu)应持诵《鲁陀罗》赞、《普鲁沙颂》(Puruṣa-sūkta)、章中偈颂与《舒克里亚》赞,并复祈请梵天(Brahmā)及与祖灵与慈友相关的《Pitṛmaitra》颂。

रुद्रम्Rudra (hymn/section)
रुद्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (मन्त्र/स्तोत्रनाम)
पुरुष-सूक्तम्Puruṣa-sūkta
पुरुष-सूक्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक) + सूक्त (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (पुरुषस्य सूक्तम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
श्लोक-अध्यायम्chapter/section of verses
श्लोक-अध्यायम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootश्लोक (प्रातिपदिक) + अध्याय (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (श्लोकानाम् अध्यायः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
शुक्रियम्Śukriya (a hymn/section)
शुक्रियम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशुक्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (मन्त्र/स्तोत्रनाम)
ब्रह्माणम्Brahmā/Brahman (hymn/name)
ब्रह्माणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (देवता/स्तोत्रनाम)
पितृ-मैत्रम्Pitṛ and Maitra (named chants/hymns)
पितृ-मैत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक) + मैत्र (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (पितृ + मैत्र) एकवद्भाव; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (मन्त्रनाम)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
अध्वर्युःthe Adhvaryu priest
अध्वर्युः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्वर्यु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दक्षिणेon the south (side)
दक्षिणे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (दक्षिणदिशि)
जपेत्should recite/mutter
जपेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootजप् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन

Lord Viṣṇu (in instruction to Garuḍa/Vinatā-putra, describing ritual procedure)

Ritual Type: Parvana

Beneficiary: Pitr

Timing: श्राद्ध/यज्ञ-मध्यभागे दिशानुसार

Concept: दिक्-नियत ऋत्विक्कर्म—दक्षिणे पितृसम्बन्ध, रुद्र-शान्ति, पुरुषसूक्तेन यज्ञ-पुरुष-भावना।

Vedantic Theme: पुरुषसूक्त-विश्वात्मभाव; कर्म में समष्टि-दृष्टि और शान्ति-उपाय।

Application: श्राद्ध/यज्ञ में दिशानुसार भूमिकाएँ; रुद्रपाठ शान्त्यर्थं, पितृसम्बन्धित सूक्तपाठ पितृप्रीत्यर्थं।

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: directional station for Adhvaryu

Related Themes: गरुडपुराण 1.48 (ऋत्विजां दिक्-व्यवस्था, जप-क्रम)

R
Rudra
P
Puruṣa (Cosmic Person)
B
Brahmā
P
Pitṛs
A
Adhvaryu (priest)

FAQs

This verse links the south with Pitṛ-related ritual orientation, prescribing specific japa there to align the rite with ancestral (Pitṛ) invocation and proper śrāddha procedure.

Indirectly: by emphasizing correct śrāddha-mantra recitation and Pitṛ-invocation, it supports the post-death welfare of the departed through Vedic ritual order rather than describing geography like Yama’s realm in this specific line.

During śrāddha or remembrance rites, follow qualified guidance on mantra selection and ritual directionality (especially Pitṛ-oriented south), focusing on disciplined recitation and intention for ancestral welfare.