Shloka 63
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
उपवृंहितवान्देवान्येन ते बलशालिनः / तेजसा पुनरन्येन बलात्कारसहेन सः
Transliteration
upavṛṃhitavāndevānyena te balaśālinaḥ / tejasā punaranyena balātkārasahena saḥ
Translation
他以一身鼓舞并增益强力诸天；又以另一身以炽盛威光，使他们能承受强行劳作之苦。
Word by Word
उपवृंहितवान्(he) strengthened
उपवृंहितवान्:
कर्ता (Subject)
TypeVerb
Rootउप-वृंह् (धातु)
Formक्तवतु-प्रत्ययान्त (Perfect participle active/क्तवतु), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘one who has strengthened’
देवान्the gods
देवान्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन
अन्येनby another (form/means)
अन्येन:
करण (Instrument)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन; ‘by another (means/form)’
तेthey
ते:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन
बल-शालिनःstrong
बल-शालिनः:
कर्तृविशेषण (Agent-qualifier)
TypeAdjective
Rootबल (प्रातिपदिक) + शालिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; उपपद-तत्पुरुषः: ‘बलं शीलं यस्य’ (possessing strength) used adjectivally for ‘ते’
तेजसाby splendor/power
तेजसा:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
अन्येनby another (one)
अन्येन:
करण (Instrument)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन; ‘by another (means/form)’
बलात्कार-सहेनwith (power) that can endure strain
बलात्कार-सहेन:
करणविशेषण (Instrument-qualifier)
TypeAdjective
Rootबलात्कार (प्रातिपदिक) + सह (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन; तत्पुरुषः: ‘बलात्कारं सहते इति’ (able to endure force/strain) qualifying ‘तेजसा’/agent
सःhe
सः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन