Shloka 64
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
एकग्रामस्थितः शिष्यस्त्रिसंध्यं प्रणमेद्गुरुम् / क्रोश मात्रस्थितो भक्त्या गुरुं प्रतिदिनं नमेत्
Transliteration
ekagrāmasthitaḥ śiṣyastrisaṃdhyaṃ praṇamedgurum / krośa mātrasthito bhaktyā guruṃ pratidinaṃ namet
Translation
弟子若居同一村落，当于三时（晨、午、昏）礼敬上师；若相距仅一拘舍（krośa），亦当以虔敬之心每日顶礼上师。
Word by Word
एकग्रामस्थितःstaying in one village (away)
एकग्रामस्थितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक) + ग्राम (प्रातिपदिक) + स्थित (कृदन्त, स्था-धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular; क्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘स्थित’; तत्पुरुष: एकस्मिन् ग्रामे स्थितः
शिष्यःthe disciple
शिष्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular
त्रिसंध्यम्thrice daily (at the three sandhyās)
त्रिसंध्यम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootत्रि (प्रातिपदिक) + संध्या (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव (काल/आवृत्तिवाचक) — adverbial ‘at the three sandhyās/three times daily’
प्रणमेत्should bow
प्रणमेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनम् (धातु) + प्र- (उपसर्ग)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन — Optative, 3rd person, Singular
गुरुम्to the guru
गुरुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative, Singular
क्रोशमात्रस्थितःstaying only a krośa away
क्रोशमात्रस्थितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्रोश (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक) + स्थित (कृदन्त, स्था-धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular; क्त-प्रत्ययान्त ‘स्थित’; तत्पुरुष: क्रोशमात्रे स्थितः (at a distance of one krośa)
भक्त्याwith devotion
भक्त्या:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन — Feminine, Instrumental, Singular
गुरुम्the guru
गुरुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative, Singular
प्रतिदिनम्daily
प्रतिदिनम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय) + दिन (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव — adverb ‘each day/daily’
नमेत्should bow
नमेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनम् (धातु)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन — Optative, 3rd person, Singular