Shloka 113
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
तस्यै तद्रात्रिवृत्तान्तं कथयामास सादरम् / तत्समा कर्ण्य सा देवी सन्तोषमभजत्तदा
Transliteration
tasyai tadrātrivṛttāntaṃ kathayāmāsa sādaram / tatsamā karṇya sā devī santoṣamabhajattadā
Translation
他恭敬地向她叙述了那一夜的全部经过。王后听罢，当下心生欢喜与满足。
Word by Word
तस्यैto her
तस्यै:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग (F), चतुर्थी (Dative/4th), एकवचन (Singular)
तद्रात्रिवृत्तान्तम्the account of that night
तद्रात्रिवृत्तान्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् + रात्रि + वृत्तान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (M), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); ‘तस्याः रात्रेः वृत्तान्तः’ (that night’s account)
कथयामासtold; narrated
कथयामास:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकथय् (धातु, णिच् causative of कथ्)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद
सादरम्respectfully
सादरम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस + आदर (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण द्वितीया एकवचन (accusative used adverbially)
तत्that (matter)
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग (N), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
समाduly; fully
समा:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (F), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular); ‘सम’ = equal/adequate; here adverbial sense “duly/fully” (textual usage)
कर्ण्यhaving heard
कर्ण्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootकर्ण्/श्रु (धात्वर्थ; here from √कर्ण् ‘to hear’)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive)
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग (F), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
देवीthe queen
देवी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (F), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
सन्तोषम्contentment; satisfaction
सन्तोषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसन्तोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (M), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
अभजत्attained; experienced
अभजत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभज् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)