Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 42
भण्डासुरवधोत्तरकृत्य-देवस्तुति
Aftermath of Bhaṇḍāsura’s Slaying and the Gods’ Hymn to Lalitā
Devanagari script
एषा त्वनाथा भवतीं प्रपन्ना भर्तृप्रणाशेन कृशाङ्गयष्टिः / नमस्करोति त्रिपुराभिधाने तदत्र कारुण्यकलां विधेहि
Transliteration
eṣā tvanāthā bhavatīṃ prapannā bhartṛpraṇāśena kṛśāṅgayaṣṭiḥ / namaskaroti tripurābhidhāne tadatra kāruṇyakalāṃ vidhehi
Translation
此女无依无靠，已投奔于你；因夫君亡故，形体消瘦。她向名为三城（Tripurā）的你俯首礼敬；愿你在此施展一分慈悲。
Word by Word
एषाthis (woman)
एषा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुindeed
तु:
Sambandha/Discourse (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, अवधान/विरोधार्थक (particle: ‘but/indeed’)
अनाथाhelpless
अनाथा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनाथ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (adjective)
भवतीम्you (lady)
भवतीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (honorific ‘you’), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रपन्नाhaving sought refuge
प्रपन्ना:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र√पद् (धातु)
Formक्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having taken refuge/surrendered’
भर्तृ-प्रणाशेनby the loss of (her) husband
भर्तृ-प्रणाशेन:
Hetu/Cause (हेतु)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक) + प्रणाश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास, ‘भर्तुः प्रणाशः’ (destruction/loss of husband); पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
कृश-अङ्ग-यष्टिःshe of slender limbs
कृश-अङ्ग-यष्टिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकृश (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक) + यष्टि (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास, ‘कृशानि अङ्गानि यस्याः सा’ (she whose limbs are thin); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नमस्करोतिsalutes
नमस्करोति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनमस्√कृ (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
त्रिपुरा-अभिधानेin the name (called) Tripurā
त्रिपुरा-अभिधाने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रिपुरा (प्रातिपदिक) + अभिधान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास, ‘त्रिपुराया अभिधानम्’ (the name ‘Tripurā’); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
तत्therefore
तत्:
Discourse (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः (particle: ‘therefore/so’)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (adverb of place: ‘here’)
कारुण्य-कलाम्a measure of compassion
कारुण्य-कलाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकारुण्य (प्रातिपदिक) + कला (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास, ‘कारुण्यस्य कला’ (a portion/measure of compassion); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विधेहिbestow/show
विधेहि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि√धा (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद