Shloka 54
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
तत्त्वानां च यथातत्त्वं दृष्ट्वा वै तत्त्वदर्शनात् / सत्त्वक्षेत्रज्ञनानात्वमेतन्नानार्थदर्शनम्
Transliteration
tattvānāṃ ca yathātattvaṃ dṛṣṭvā vai tattvadarśanāt / sattvakṣetrajñanānātvametannānārthadarśanam
Translation
由真如之观（tattva-darśana）如实观见诸理（tattva），便了知清净性（sattva）与知田者（kṣetrajña）之差别；此即多义之观。
Word by Word
tattvānāmof the principles/realities
tattvānām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Roottattva (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Genitive (षष्ठी) Plural (बहुवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), conjunction (समुच्चय)
yathā-tattvamas each really is
yathā-tattvam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathā (यथा, अव्यय) + tattva (तत्त्व) (प्रातिपदिक)
FormAvyayībhāva (अव्ययीभाव) adverb; 'according to reality/each principle as it is'
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (दृश्) (धातु)
FormKṛdanta: Absolutive/Gerund (क्त्वा-प्रत्यय, त्वान्त), 'having seen'
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), emphatic particle (निश्चयार्थक)
tattva-darśanātfrom the vision of reality
tattva-darśanāt:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Roottattva (तत्त्व) + darśana (दर्शन) (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Ablative (पञ्चमी) Singular (एकवचन); tatpuruṣa: तत्त्वस्य दर्शनम्; cause/source
sattva-kṣetrajña-nānātvamthe distinctness of sattva and the kṣetrajña
sattva-kṣetrajña-nānātvam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootsattva (सत्त्व) + kṣetrajña (क्षेत्रज्ञ) + nānātvá (नानात्व) (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (प्रथमा/द्वितीया) Singular (एकवचन); tatpuruṣa: सत्त्वस्य क्षेत्रज्ञस्य च नानात्वम् (difference between sattva and knower-of-field)
etatthis
etat:
Viśeṣya/Anuvāda (विशेष्य/this)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (प्रथमा/द्वितीया) Singular (एकवचन)
nānā-artha-darśanamperception of diverse meanings
nānā-artha-darśanam:
Pradhāna-nāma (प्रधान/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootnānā (नाना, अव्यय/प्रातिपदिक) + artha (अर्थ) + darśana (दर्शन) (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (प्रथमा/द्वितीया) Singular (एकवचन); tatpuruṣa: नानानाम् अर्थानां दर्शनम्