Shloka 22
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
बुद्धिर्मनश्च लिङ्गं च महानक्षर एव च / पर्यायवाचकैः शब्दैस्तमाहुस्तत्त्व चिन्तकाः
Transliteration
buddhirmanaśca liṅgaṃ ca mahānakṣara eva ca / paryāyavācakaiḥ śabdaistamāhustattva cintakāḥ
Translation
“buddhi（觉知）”“manas（意）”“liṅga（细相）”“Mahān（大）”“Akṣara（不坏者）”——以这些同义名号，诸究竟义(tattva)思惟者称说彼者。
Word by Word
बुद्धिःintellect
बुद्धिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
मनःmind
मनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
लिङ्गम्subtle body/mark (liṅga)
लिङ्गम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
महान्-अक्षरःthe great imperishable
महान्-अक्षरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘the great imperishable (principle)’
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (particle: just/indeed)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
पर्याय-वाचकैःby synonymous (denoting)
पर्याय-वाचकैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootपर्याय (प्रातिपदिक) + वाचक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष; पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; instrumental plural ‘by synonymous-denoting’ qualifying ‘शब्दैः’
शब्दैःby words
शब्दैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन
तम्him/that (principle)
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; object of ‘आहुः’
आहुःthey call/say
आहुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अह् (धातु; ब्रू-अर्थे)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; parasmaipada; ‘they say/call’
तत्त्व-चिन्तकाःthinkers of reality (philosophers)
तत्त्व-चिन्तकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक) + चिन्तक (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; subject of ‘आहुः’