Shloka 105
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
अप्रतर्क्यमचिन्त्यत्वादवा येत्वाच्च सर्वशः / नालप्य वचसा तत्त्वमप्राप्य मनसा सह
Transliteration
apratarkyamacintyatvādavā yetvācca sarvaśaḥ / nālapya vacasā tattvamaprāpya manasā saha
Translation
此真如不可推度、不可思惟，亦全然不可知。非言语所能道；亦非心意所能及。
Word by Word
अप्रतर्क्यम्not inferable by reasoning
अप्रतर्क्यम्:
Visheshana (विशेषण/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootअ-प्रतर्क्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; नञ्-तत्पुरुषः; तर्क् (धातु) + ण्यत् → तर्क्य (to be reasoned)
अचिन्त्यत्वात्because of being unthinkable
अचिन्त्यत्वात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootअ-चिन्त्यत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; नञ्-तत्पुरुषः; चिन्त् (धातु) + ण्यत् → चिन्त्य; तस्य भावः -त्व
अवindeed (particle)
अव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअव (अव्यय)
Formउपसर्ग/निपातः (particle; here as emphatic/metrical)
आtowards, completely (prefix)
आ:
Sambandha (सम्बन्ध/prefix)
TypeIndeclinable
Rootआ (अव्यय/उपसर्ग)
Formउपसर्गः (prefix/particle; in composition with verb)
येत्वाhaving gone/approached
येत्वा:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootया (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (gerund): having gone/approached
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः
सर्वशःin every way, wholly
सर्वशः:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशस् (अव्यय)
Formअव्ययम् (adverb): सर्वप्रकारेण (in every way)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-निपातः
आलप्यhaving spoken
आलप्य:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootआ + लप् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-आदेश)
Formल्यबन्त-अव्ययम् (gerund): having spoken/addressed
वचसाby speech/words
वचसा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्
तत्त्वम्the reality, truth
तत्त्वम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्
अप्राप्यwithout attaining
अप्राप्य:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअ-प्राप्य (प्रातिपदिक)
Formनञ्-पूर्वकः; प्र + आप् (धातु) + ल्यप् (gerund): not having attained
मनसाby the mind
मनसा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
सहwith
सह:
Sambandha (सम्बन्ध/association)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसहार्थक-अव्ययम् (postposition: 'with')