Shloka 75

अविद्याबीज-निरूपणं, योगस्वरूप-उपदेशः, मूर्तहरिधारणा-समाधि, जनकवंशीय-राजर्षिसंवादः

Devanagari script

तस्मात् समस्तशक्तीनाम् आधारे तत्र चेतसः कुर्वीत संस्थितिं सा तु विज्ञेया शुद्धधारणा

Transliteration

tasmāt samastaśaktīnām ādhāre tatra cetasaḥ kurvīta saṃsthitiṃ sā tu vijñeyā śuddhadhāraṇā

Translation

Vì thế, hãy an định tâm vững chắc nơi Đấng là chỗ nương của mọi năng lực, và thiết lập sự tập trung không lay chuyển tại đó; ấy được gọi là dhāraṇā thanh tịnh.

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Avyaya (Reason/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-इत्यव्ययप्रयोगः (ablatival adverb: 'therefore/from that')

• समस्त: all
• समस्त: Samāsa-aṅga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Adjective
• Root: समस्त (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिकम् (compound-member)

• शक्तीनाम्: of powers
• शक्तीनाम्: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी, बहुवचनम् (genitive plural)

• समस्तशक्तीनाम्: of all powers
• समस्तशक्तीनाम्: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: समस्त + शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः ('of all powers'); स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी, बहुवचनम्

• आधारे: in the support/base
• आधारे: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आधार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी, एकवचनम् (locative singular)

• तत्र: there
• तत्र: Avyaya (Locative/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb: 'there/in that')

• चेतसः: of the mind
• चेतसः: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम् (genitive singular)

• कुर्वीत: should make/do
• कुर्वीत: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम् (injunctive sense: 'one should do')

• संस्थितिम्: steadiness, fixation
• संस्थितिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संस्थिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम् (accusative singular)

• सा: that
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• तु: indeed
• तु: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम् — अवधारण/विरोध/अन्वयार्थक (particle: 'indeed/but')

• विज्ञेया: is to be known
• विज्ञेया: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञा (धातु) + तव्य/य (कृदन्त; ज्ञेय)
• Form: य-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/passive necessity: 'to be known'); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम् (agreeing with सा)

• शुद्ध: pure
• शुद्ध: Samāsa-aṅga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Adjective
• Root: शुद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिकम् (compound-member)

• धारणा: concentration, dhāraṇā
• धारणा: Karta (Predicate-noun/विधेय)
• Type: Noun
• Root: धारणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• शुद्धधारणा: pure dhāraṇā (pure concentration)
• शुद्धधारणा: Karta (Predicate-noun/विधेय)
• Type: Noun
• Root: शुद्ध + धारणा (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः ('pure concentration'); स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

Speaker

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

Characters & Entities

• Vishnu

FAQs

What is the significance of pure dhāraṇā (śuddha-dhāraṇā) in the Vishnu Purana?

It defines true concentration as the steady fixing of the mind on the Supreme foundation that upholds all powers—implying liberation-oriented meditation rather than scattered attention.

How does Sage Parāśara explain the practice of dhāraṇā to Maitreya?

He frames dhāraṇā as an intentional, stable placement of the mind upon the ultimate support of all energies, indicating an inner discipline aligned with moksha.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Vishnu is implied as the supreme substratum of all śaktis; meditating on Him as the ground of all power reflects core Vaishnava metaphysics where the Absolute is personal and sovereign.