Shloka 32

नैमित्तिक-प्राकृत-प्रलयवर्णनम्

Periodic and Elemental Dissolution; Reabsorption into Paramātman

Devanagari script

उदकावरणं यत् तु ज्योतिषा पीयते तु तत् ज्योतिर् वायौ लयं याति यात्य् आकाशे समीरणः

Transliteration

udakāvaraṇaṃ yat tu jyotiṣā pīyate tu tat jyotir vāyau layaṃ yāti yāty ākāśe samīraṇaḥ

Translation

Lớp bao bằng Nước ấy được Lửa hút cạn; rồi chính Lửa tan vào Gió. Sau đó Gió hòa vào Không gian—như vậy các lớp thô nặng lần lượt trở về trạng thái vi tế hơn.

Word by Word

• उदकावरणम्: the covering of water
• उदकावरणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उदक (प्रातिपदिक) + आवरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘उदकस्य आवरणम्’

• यत्: which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक-प्रत्ययार्थः (relative pronoun)

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधान/विरोधार्थक-निपातः (but/indeed)

• ज्योतिषा: by light (fire)
• ज्योतिषा: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया, एकवचन; करणम्

• पीयते: is drunk up, is absorbed
• पीयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पा (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि प्रयोगः (is drunk/absorbed)

• तु: and/but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देशः (that)

• ज्योतिः: light, fire
• ज्योतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; कर्तृपदं (subject)

• वायौ: in air (wind)
• वायौ: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणम्

• लयम्: dissolution, absorption
• लयम्: Karma (Goal/Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; गत्यर्थे कर्म (into dissolution)

• याति: goes, enters
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• याति: goes, enters
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम् (पुनरुक्ति—अनुवृत्तिः)

• आकाशे: in ether/space
• आकाशे: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आकाश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणम्

• समीरणः: wind
• समीरणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: समीरण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; कर्ता

Speaker

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

Characters & Entities

• Water (Ap)
• Fire/Light (Tejas)
• Wind (Vāyu)
• Space/Ether (Ākāśa)

FAQs

What is the significance of elemental dissolution (bhūta-laya) in the Vishnu Purana?

This verse outlines the stepwise return of gross elements into subtler ones—water into fire, fire into wind, and wind into ether—describing the ordered mechanics of pralaya.

How does Sage Parāśara explain the process of absorption of the elements?

Parāśara presents dissolution as a sequential merging: each element’s “covering” is consumed or absorbed by the next subtler principle, indicating a structured cosmology rather than a chaotic end.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Even when not named in the verse, the Vishnu Purana frames such cosmic processes as operating under Vishnu’s supreme governance—dissolution is part of His universal order, not mere annihilation.