Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

प्रलय-त्रिविध-विभागः एवं प्राकृतप्रलय-वर्णनम्

समुद्रान् सरितः शैलान् शैलप्रस्रवणानि च पातालेषु च यत् तोयं तत् सर्वं नयति क्षयम्

samudrān saritaḥ śailān śailaprasravaṇāni ca pātāleṣu ca yat toyaṃ tat sarvaṃ nayati kṣayam

Nó cuốn nước của biển cả, sông ngòi, núi non và các mạch suối từ núi—thậm chí cả những nguồn nước nơi cõi dưới—tất thảy đều bị đưa đến chỗ hao mòn và tiêu vong.

समुद्रान्oceans
समुद्रान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
सरितःrivers
सरितः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसरित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन (वेद/काव्य-प्रयोगे -तस्/अस् अन्त); कर्मपदसमुच्चय
शैलान्mountains
शैलान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
शैलप्रस्रवणानिmountain springs/streams
शैलप्रस्रवणानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक) + प्रस्रवण (प्रातिपदिक; from √स्रु with प्र-)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; समासः—शैलस्य प्रस्रवणानि इति षष्ठी-तत्पुरुषः
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
पातालेषुin the nether regions
पातालेषु:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
यत्whatever (which)
यत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धक-यत् (relative)
तोयम्water
तोयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; यत् इत्यस्य विशेष्य/अपेक्षितम्
तत्that
तत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तद्-प्रत्यवस्थान (correlative)
सर्वम्all
सर्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् (तत्/तोयम्)
नयतिbrings/leads
नयति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√नी (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
क्षयम्to destruction/decay
क्षयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

Sage Parāśara (speaking to Maitreya)

P
Pātāla
O
Oceans
R
Rivers
M
Mountains

FAQs

The verse portrays all waters—surface and subterranean—as subject to a higher cosmic regulation that ultimately leads them toward diminution and dissolution, emphasizing ordered governance of nature.

He frames kṣaya as a universal process affecting oceans, rivers, springs, and even Pātāla’s waters—showing that nothing in the cosmos is exempt from cyclical decline and transformation.

Even when not named directly, the Vishnu Purana’s cosmology assumes Vishnu as the Supreme Reality whose sovereignty underwrites the laws that govern creation, maintenance, and dissolution.