Shloka 92

अर्जुनस्य अन्त्येष्टि, द्वारकाप्लावनम्, कलिप्रवेशः, कालोपदेशः

Devanagari script

व्यासवाक्यं च ते सर्वे श्रुत्वार्जुनसमीरितम् राज्ये परीक्षितं कृत्वा ययुः पाण्डुसुता वनम्

Transliteration

vyāsavākyaṃ ca te sarve śrutvārjunasamīritam rājye parīkṣitaṃ kṛtvā yayuḥ pāṇḍusutā vanam

Translation

Nghe lời khuyên của Vyāsa do Arjuna truyền đạt, tất cả các con của Pāṇḍu đã lập Parīkṣit lên ngôi, rồi rời đi vào rừng.

Word by Word

• व्यासवाक्यम्: Vyāsa’s statement
• व्यासवाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्यास (प्रातिपदिक) + वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (व्यासस्य वाक्यम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम् (ते इति विशेष्यस्य)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: अव्ययीभावरूप कृदन्त (absolutive/क्त्वा), क्रियाविशेषण

• अर्जुनसमीरितम्: uttered by Arjuna
• अर्जुनसमीरितम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अर्जुन (प्रातिपदिक) + समीरित (ईर्/सम्-ईर् धातु + क्त, कृदन्त)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (अर्जुनस्य समीरितम् = by Arjuna uttered), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘व्यासवाक्यम्’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• राज्ये: in the kingdom
• राज्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• परीक्षितम्: Parīkṣit
• परीक्षितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: परि-इक्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (past passive participle/क्त) नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; ‘परीक्षितम्’ = Parīkṣit (proper name)

• कृत्वा: having made/installed
• कृत्वा: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: अव्ययीभावरूप कृदन्त (absolutive/क्त्वा), क्रियाविशेषण

• ययुः: went
• ययुः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद

• पाण्डुसुताः: the sons of Pāṇḍu
• पाण्डुसुताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाण्डु (प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (पाण्डोः सुताः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• वनम्: to the forest
• वनम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

Speaker

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Characters & Entities

• Vyasa
• Arjuna
• Parikshit
• Pandavas (sons of Pandu)

FAQs

What is the significance of Parīkṣit’s coronation in the Vishnu Purana?

This verse marks the lawful transfer of sovereignty to Parīkṣit, ensuring continuity of the Kuru lineage and stabilizing dharma after the Pandavas withdraw from worldly rule.

How does Sage Parāśara explain the Pandavas’ departure to the forest?

By narrating that they first secured the kingdom through Parīkṣit’s installation, Parāśara frames their forest-departure as disciplined renunciation rather than abandonment—rule is upheld even as they turn inward.

The theological importance of Lord Vishnu in this context?

Though not named in the verse, the orderly succession and renunciation reflect Vishnu’s sustaining power (dharma-saṃrakṣaṇa): kingship and withdrawal both serve the preservation of cosmic and social order under the Supreme.