Shloka 6

विष्ण्वाराधन-फलम् तथा वर्णधर्माः

Worship of Vishnu through Varṇa-dharma

Devanagari script

भौमान् मनोरथान् स्वर्गं स्वर्गवन्द्यं तथास्पदम् प्राप्नोत्य् आराधिते विष्णौ निर्वाणम् अपि चोत्तमम्

Transliteration

bhaumān manorathān svargaṃ svargavandyaṃ tathāspadam prāpnoty ārādhite viṣṇau nirvāṇam api cottamam

Translation

Khi thật sự thờ phụng Vishnu, người ấy đạt sự viên mãn các ước nguyện trần gian, cõi trời, địa vị cao quý được chư thiên tôn kính—và vượt lên tất cả, niết-bàn tối thượng.

Word by Word

• भौमान्: earthly
• भौमान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भौम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण

• मनोरथान्: desires, wishes
• मनोरथान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनोरथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः मनस् + रथ (षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘मनसः रथः’)

• स्वर्गम्: heaven
• स्वर्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्वर्गवन्द्यम्: venerated in heaven
• स्वर्गवन्द्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ग + वन्द्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः स्वर्गे (सप्तमी) वन्द्यः इति—सप्तमी-तत्पुरुषः (‘worshipped in heaven’)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• आस्पदम्: abode, seat
• आस्पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आस्पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्राप्नोति: attains
• प्राप्नोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√आप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• आराधिते: when (he is) worshipped
• आराधिते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: आ-राध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), सप्तमी-एकवचन (locative singular)

• विष्णौ: in/with regard to Vishnu
• विष्णौ: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• निर्वाणम्: liberation, nirvana
• निर्वाणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निर्वाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• उत्तमम्: supreme
• उत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

Speaker

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

Parashara-Maitreya Dialogue

Speaker: Parasara

Topic: विष्ण्वाराधनस्य फल-क्रमः—भौम-स्वर्ग-परमपद-निर्वाणम्

Teaching: Devotional

Quality: revealing

Cosmological Context

Cosmic Hierarchy: Lokas

Philosophical Teaching

Concept: विष्ण्वाराधनं लौकिक-सिद्धिं, स्वर्ग-भोगं, ततोऽपि देव-वन्द्यं परमस्थानं, अन्ततः उत्तम-निर्वाणं च ददाति।

Vedantic Theme: Moksha

Application: उपासना-प्रेरणार्थं फल-क्रमं ज्ञात्वा, लौकिकफल-आसक्तिं शिथिलीकृत्य परमलक्ष्यं (निर्वाण/मोक्ष) अभिमुखीकुर्यात्।

Vishishtadvaita: मोक्षः ‘निर्वाणम्’ इत्युक्तः अपि विष्णोः ‘पद’रूपेण—भगवत्सायुज्य/सेवा-लक्षणः, न केवलं शून्यत्वम्।

Vaishnava Theology

Vishnu Form: Narayana

Bhakti Type: Shanta

Characters & Entities

• Vishnu
• Svarga

FAQs

What is the significance of worshipping Vishnu in the Vishnu Purana?

This verse presents Vishnu-worship as uniquely complete: it grants worldly aims, heavenly attainments, and ultimately the highest liberation (nirvāṇa).

How does Sage Parāśara explain the relationship between worldly rewards and liberation?

Parāśara frames them as a graded sequence: devotion to Vishnu can fulfill legitimate earthly and heavenly aspirations, yet it culminates in the supreme end—nirvāṇa.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Vishnu is portrayed as the sovereign bestower of all results, including mokṣa, implying His status as the Supreme Reality and final refuge beyond even svarga.