Vamana Purana — Sukeshi's Inquiry into Dharma, Shloka 18

Sukeshi’s Inquiry into Dharma: The Seven Dvipas and the Twenty-One Hells

Devanagari script

जाज्वल्यमानामायान्तं दण्डं दृष्ट्वा दितेः सुताः प्राक्रोशन्ति हतः कष्टं प्रह्लादो ऽयं यमेन हि

Transliteration

jājvalyamānāmāyāntaṃ daṇḍaṃ dṛṣṭvā diteḥ sutāḥ prākrośanti hataḥ kaṣṭaṃ prahlādo 'yaṃ yamena hi

Translation

Thấy cây trượng (daṇḍa) rực cháy đang tiến đến, các con của Diti kêu gào: “Than ôi! Prahlāda đã bị giết—hẳn là bởi Yama.”

Word by Word

• जाज्वल्यमानम्: blazing
• जाज्वल्यमानम्: कर्म-विशेषण (कर्मणि विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जाज्वल्यमान (कृदन्त; √ज्वल् धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; qualifying object

• आयान्तम्: coming/approaching
• आयान्तम्: कर्म-विशेषण (कर्मणि विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आयान्त (कृदन्त; √या धातु, उपसर्ग: आ)
• Form: वर्तमानकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying object

• दण्डम्: staff/rod; punishment
• दण्डम्: कर्म (कर्मन्)
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: क्रियाविशेषण (पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive), ‘having seen’

• दितेः: of Diti
• दितेः: सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• सुताः: sons
• सुताः: कर्ता (कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• प्राक्रोशन्ति: cry out, wail
• प्राक्रोशन्ति: क्रिया (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √क्रुश् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; उपसर्ग: प्रा

• हतः: killed/struck down
• हतः: कर्तृ-विशेषण/विधेय (प्रह्लादस्य)
• Type: Adjective
• Root: हत (कृदन्त; √हन् धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate adjective

• कष्टम्: alas! woe!
• कष्टम्: सम्बोधन/उद्गार (भावसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: कष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (interjection/particle of lament)

• प्रह्लादः: Prahlāda
• प्रह्लादः: कर्ता/विषय (उक्तस्य)
• Type: Noun
• Root: प्रह्लाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अयम्: this (one)
• अयम्: विषय-निर्देश (प्रह्लादस्य)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यमेन: by Yama
• यमेन: करण/कर्ता-साधन (instrument/agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• हि: indeed/for
• हि: वाक्य-सम्बन्ध (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; emphasis/indeed)

Speakers

• Narrator describing the Daityas’ reaction (primary dialogue not explicit in this verse)

Primary Deities

• Yama

Key Themes

• Daitya-Deva Conflict
• Fear and misapprehension
• Punishment/Daṇḍa motif

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "bhayanaka", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse highlights how fear and incomplete knowledge produce false conclusions: the Daityas interpret a portent (the blazing daṇḍa) as Prahlāda’s death. Puranic narrative often uses such moments to contrast panic with discernment (viveka).

How does this fit the Pancalakshana?

This is best classified under Vamśānucarita/Carita—episodic narration about beings within cosmic lineages (Daityas, Prahlāda), rather than sarga/pratisarga (creation cycles).

What is the symbolic significance?

The blazing daṇḍa functions as the emblem of daṇḍanīti (cosmic chastisement). Attributing it to Yama underscores the Daityas’ association of moral consequence with death, even when the agent may be different.