Vamana Purana — Saptarishis Seek Uma for Shiva, Shloka 49

The Saptarishis Seek Uma for Shiva: Himavan Grants the Marriage

Devanagari script

भिक्षुरुवाच/ ममाश्रमपदं बाले वाराणस्यां शुचिव्रते अथातस्तीर्थयात्रायां गमिष्यामि पृथूदकम्

Transliteration

bhikṣuruvāca/ mamāśramapadaṃ bāle vārāṇasyāṃ śucivrate athātastīrthayātrāyāṃ gamiṣyāmi pṛthūdakam

Translation

Vị khất sĩ đáp: “Hỡi thiếu nữ giữ giới thanh tịnh, nơi trú xứ của ta là tại Vārāṇasī. Nay, trong cuộc hành hương đến các thánh địa, ta sẽ đi đến Pṛthūdaka.”

Word by Word

• भिक्षुः: the mendicant
• भिक्षुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भिक्षु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• आश्रमपदम्: (my) hermitage-place/abode
• आश्रमपदम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (आश्रमस्य पदम् = place of the hermitage)

• बाले: O girl
• बाले: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: बाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• वाराणस्याम्: in Vārāṇasī
• वाराणस्याम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाराणसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• शुचिव्रते: O pure-vowed one
• शुचिव्रते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शुचि (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (शुचि व्रतं यस्याः/या = pure-vowed)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (वाक्यसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक अव्यय (then/now)

• अतः: therefore
• अतः: Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)
• Form: हेतुवाचक/तस्मात्-अर्थक अव्यय (therefore/from here)

• तीर्थयात्रायाम्: on a pilgrimage
• तीर्थयात्रायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तीर्थस्य यात्रा = pilgrimage)

• गमिष्यामि: I shall go
• गमिष्यामि: Kriya (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (simple future), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, एकवचन; धातु: √गम् (to go)

• पृथूदकम्: to Pṛthūdaka (a tīrtha)
• पृथूदकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पृथूदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/गन्तव्य), एकवचन; तीर्थनाम

Speakers

• Bhikṣu to Umā

Primary Deities

• Umā (Pārvatī)

Key Themes

• Tīrtha-māhātmya
• Sacred Geography
• Renunciant itinerary
• Śaiva milieu with pan-Indic tīrtha network

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Pilgrimage is presented as an extension of disciplined life (āśrama): the bhikṣu’s movement from Kāśī to another tīrtha frames yātrā as purposeful dharma, not mere travel—linking purity of vow (śuci-vrata) with sacred geography.

How does this fit the Pancalakshana?

Falls under dharma/ācāra material (tīrtha-yātrā and tīrtha-praśaṃsā). It is ancillary to the five classical marks, functioning as a māhātmya-style insert within the Purāṇic narrative.

What is the symbolic significance?

Vārāṇasī signifies established sanctity and liberation-oriented culture, while Pṛthūdaka signifies ‘further sanctification’ through journey—symbolizing that even the spiritually rooted continue sādhana through tīrtha-sevā and movement toward merit (puṇya).