Vamana Purana — Rudra's Wrath & Kalarupa, Shloka 5

Rudra’s Wrath at Daksha’s Sacrifice and the Iconography of Kālarūpa through the Zodiac

Devanagari script

चन्द्रः सममृक्षगणैर्निशां समुपदर्शयन् उत्पत्यरुह्य गगनं स्वमधिष्ठानमास्थितः

Transliteration

candraḥ samamṛkṣagaṇairniśāṃ samupadarśayan utpatyaruhya gaganaṃ svamadhiṣṭhānamāsthitaḥ

Translation

Mặt Trăng, cùng đoàn tinh tú (nakṣatra), làm hiển lộ đêm tối; rồi vươn lên, bay lên bầu trời và an trụ nơi vị trí của mình.

Word by Word

• चन्द्रः: the Moon
• चन्द्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• समम्: together / equally
• समम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• ऋक्ष-गणैः: with the groups of stars/constellations
• ऋक्ष-गणैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: ऋक्ष (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ऋक्षाणां गणाः)

• निशाम्: the night
• निशाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: निशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• समुपदर्शयन्: showing / making manifest
• समुपदर्शयन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: उपसर्ग: सम्+उप+; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उत्पत्य: having risen / having flown up
• उत्पत्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: उपसर्ग: उत्+; क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• आरुह्य: having ascended
• आरुह्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: रुह् (धातु)
• Form: उपसर्ग: आ+; क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• गगनम्: the sky
• गगनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गगन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्व-अधिष्ठानम्: his own abode/seat
• स्व-अधिष्ठानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + अधिष्ठान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्वस्य अधिष्ठानम्)

• आस्थितः: took up / occupied
• आस्थितः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: उपसर्ग: आ+; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle in sense ‘having taken/assumed’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speakers

• Narrative voice not explicit in excerpt

Primary Deities

• Candra

Key Themes

• Cosmic order
• Astral imagery
• Timekeeping (night, stars/nakṣatras)

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Cosmic regularity is presented as meaningful: celestial bodies ‘take their stations,’ reflecting dharma as ordered placement and dependable rhythm—an implicit model for human duty and steadiness.

How does this fit the Pancalakshana?

Aligns most with Sarga/Pratisarga (description of cosmic functions and time markers), often used in Purāṇas to frame ritual timing and narrative transitions.

What is the symbolic significance?

Candra with the nakṣatra-host signifies guidance through darkness: the Moon becomes a metaphor for reflective illumination (cool, steady light) and for calendrical/ritual regulation tied to lunar phases.