Vamana Purana — Rudra's Wrath & Kalarupa, Shloka 44

Rudra’s Wrath at Daksha’s Sacrifice and the Iconography of Kālarūpa through the Zodiac

Devanagari script

नारद उवाच राशयो गदिता ब्रह्मंस्त्वया द्वादश वै मम तेषां विशेषतो ब्रूहि लक्षणानि स्वरूपतः

Transliteration

nārada uvāca rāśayo gaditā brahmaṃstvayā dvādaśa vai mama teṣāṃ viśeṣato brūhi lakṣaṇāni svarūpataḥ

Translation

Nārada thưa: “Bạch Bà-la-môn tôn kính, ngài đã nói cho con về mười hai rāśi. Nay xin giảng riêng từng rāśi: các tướng trạng định danh và bản thể chân thật của chúng.”

Word by Word

• नारदः: Nārada
• नारदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• राशयः: zodiacal signs
• राशयः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राशि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• गदिताः: have been described
• गदिताः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गदित (कृदन्त; गद्/वद्-भावे)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)

• ब्रह्मन्: O Brahman (sage)
• ब्रह्मन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• द्वादश: twelve
• द्वादश: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक, अव्ययवत्/अविकारी; राशयः इत्यस्य विशेषणम् (twelve)

• वै: indeed
• वै: Sambandha/Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/निश्चयार्थक

• मम: to me / my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• विशेषतः: in particular
• विशेषतः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेषतः (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb)

• ब्रूहि: tell (me)
• ब्रूहि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• लक्षणानि: characteristics
• लक्षणानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन

• स्वरूपतः: as to their nature / in essence
• स्वरूपतः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वरूपतः (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb), ‘स्वरूप’ + तस् (tasil)

Speakers

• Nārada → (addressing) Pulastya (implied by standard Vāmana Purāṇa dialogue frame)

Key Themes

• Dialogue structure
• Jyotiṣa
• Didactic inquiry

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse models śāstric learning: respectful questioning and a move from enumeration to understanding ‘lakṣaṇa’ (defining marks), i.e., from mere data to discriminative knowledge.

How does this fit the Pancalakshana?

It functions as a suturing dialogue prompt within Sarga/cosmology exposition, advancing the instructional sequence about the cosmos and time-reckoning.

What is the symbolic significance?

Nārada, the archetypal inquirer and transmitter, bridges revelation and systematization—turning cosmological lists (twelve signs) into meaningful categories with ‘svarūpa’ (essential nature).