Home›Vamana Purana›Adh. 12›Shloka 46
←Previous Verse
Next Verse→

Vamana Purana — Karmic Causes of Narakas, Shloka 46

Karmic Causes of Narakas and the Irremediability of Ingratitude (Kṛtaghna-doṣa)

Devanagari script

नदीषु गङ्गा जलजेषु पद्मं सुरारिमुख्येषु हराङ्घ्रिभक्तः क्षेत्रेषु यद्वत्कुरुजङ्गलं वरं तीर्थेषु यद्वत् प्रवरं पृथूदकम् // वम्प्_12.45 सरस्सु चैवोत्तरमानसं यथा वनेषु पुण्येषु हि नन्दनं यथा लोकेषु यद्वत्सदनं विरिञ्चेः सत्यं यथा धर्मविधिक्रियासु

Transliteration

nadīṣu gaṅgā jalajeṣu padmaṃ surārimukhyeṣu harāṅghribhaktaḥ kṣetreṣu yadvatkurujaṅgalaṃ varaṃ tīrtheṣu yadvat pravaraṃ pṛthūdakam // VamP_12.45 sarassu caivottaramānasaṃ yathā vaneṣu puṇyeṣu hi nandanaṃ yathā lokeṣu yadvatsadanaṃ viriñceḥ satyaṃ yathā dharmavidhikriyāsu

Translation

Như sông Gaṅgā đứng đầu trong các dòng sông; như hoa sen đứng đầu trong các loài sinh từ nước; như người sùng kính dưới chân Hara (Śiva) là bậc tối thắng giữa các thủ lĩnh của kẻ thù chư thiên; như Kurujāṅgala là thánh địa ưu việt giữa các kṣetra; như Pṛthūdaka là bậc nhất trong các tīrtha; như hồ Uttaramānasa là bậc nhất trong các hồ; như rừng thiêng Nandana là bậc nhất trong các thánh lâm; như nơi cư ngụ của Viriñci (Brahmā) là bậc nhất trong các thế giới; và như Chân thật là tối thượng trong các nghi lễ được cử hành theo dharma—cũng vậy, đối tượng được tán dương được hiểu là tối thượng.

Word by Word
नदीषुamong rivers
नदीषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
गङ्गाGanga
गङ्गा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
जलजेषुamong water-born (things)
जलजेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootजलज (प्रातिपदिक: जल + ज)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/उपपद-तत्पुरुषार्थः: 'जले जायते'
पद्मम्lotus
पद्मम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपद्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
सुरारि-मुख्येषुamong the chief enemies of the gods (asuras)
सुरारि-मुख्येषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसुरारि (प्रातिपदिक) + मुख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'सुरारिणां मुख्येषु'
हर-अङ्घ्रि-भक्तःdevotee of Hara’s feet (Śiva’s feet)
हर-अङ्घ्रि-भक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहर (प्रातिपदिक) + अङ्घ्रि (प्रातिपदिक) + भक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'हरस्य अङ्घ्र्योः भक्तः'
क्षेत्रेषुamong sacred places/fields
क्षेत्रेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
यद्वत्just as / likewise
यद्वत्:
Sambandha (सम्बन्ध/तुलना)
TypeIndeclinable
Rootयद्वत् (अव्यय)
Formअव्यय; तुलनार्थक-निपात (comparative particle)
कुरुजङ्गलम्Kurujaṅgala (a region)
कुरुजङ्गलम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुरुजङ्गल (प्रातिपदिक: कुरु + जङ्गल)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; कर्मधारय-समास (place-name)
वरम्excellent / best
वरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifier of कुरुजङ्गलम्)
तीर्थेषुamong pilgrimage places
तीर्थेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
यद्वत्just as
यद्वत्:
Sambandha (सम्बन्ध/तुलना)
TypeIndeclinable
Rootयद्वत् (अव्यय)
Formअव्यय; तुलनार्थक-निपात
प्रवरम्most excellent
प्रवरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रवर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifier of पृथूदकम्)
पृथु-उदकम्abundant water / great water
पृथु-उदकम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपृथु (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; कर्मधारय: 'पृथु च तत् उदकम्'
सरःसुamong lakes
सरःसु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन (वैकल्पिक रूप: सरस्सु/सरःसु)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
एवindeed / precisely
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक-निपात (emphatic particle)
उत्तर-मानसम्Uttara-mānasa (a lake)
उत्तर-मानसम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक) + मानसम् (प्रातिपदिक: मानस)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन; कर्मधारय (place-name: Uttara-mānasa)
यथाas / just as
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/तुलना)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानार्थक (comparative)
वनेषुamong forests
वनेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
पुण्येषुholy / meritorious
पुण्येषु:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), बहुवचन; विशेषण (qualifier of वनेषु)
हिindeed / for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थक-निपात (indeed/for)
नन्दनम्Nandana (Indra’s grove)
नन्दनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनन्दन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/तुलना)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानार्थक
लोकेषुamong worlds
लोकेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
यद्वत्just as
यद्वत्:
Sambandha (सम्बन्ध/तुलना)
TypeIndeclinable
Rootयद्वत् (अव्यय)
Formअव्यय; तुलनार्थक-निपात
सदनम्abode / dwelling
सदनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसदन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
विरिञ्चेःof Viriñci (Brahmā)
विरिञ्चेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootविरिञ्चि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
सत्यम्truth
सत्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/तुलना)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानार्थक
धर्म-विधि-क्रियासुin acts/rites prescribed by dharma
धर्म-विधि-क्रियासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + विधि (प्रातिपदिक) + क्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुष (सम्बन्धार्थ): 'धर्मस्य विधि-क्रियासु'
Speakers
Dialogue framework not explicit in the excerpt; likely within the Purāṇic narration (commonly Pulastya ↔ Nārada in Vāmana Purāṇa)
Primary Deities
Śiva (Hara)Brahmā (Viriñci)
Key Themes
Tīrtha-māhātmyaSacred geography of Kurukṣetra-region (Kurujāṅgala, Pṛthūdaka)Sectarian harmony (Śiva referenced within a geography-praise frame)Satya and dharma in ritual action
Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Pilgrimage and sacred-place valuation are not merely geographic: the culminating comparison—‘Truth in dharmic rites’—asserts that satya is the highest purifier within religious practice. The tīrtha catalogue thus points beyond place to conduct: the fruit of tīrtha is stabilized by truthfulness and right performance (dharma-vidhi).

Best classified under didactic material supporting Manvantara/cosmology through sacred geography (kṣetra/tīrtha listings) and dharma instruction. It is not a direct sarga/pratisarga account, but belongs to the Purāṇic function of mapping the sacred world and prescribing value-hierarchies for practice.

The ‘best-of’ chain sacralizes Kurujāṅgala and Pṛthūdaka by placing them in a universal hierarchy (rivers→tīrthas→worlds→virtues). The inclusion of ‘Hara’s-foot devotee’ among asura-chiefs hints at Purāṇic complexity: even adversarial lineages can be ennobled by bhakti to Śiva, reinforcing the text’s non-sectarian ethos where devotion (to Hara) is honored within a broader dhārmic and tīrtha framework.

←Previous Verse
Next Verse→