Shloka 75
Jabali Bound by the Monkey — Jabali Bound by the Monkey: Nandayanti’s Ordeal and the Yamuna–Hiranyavati Sacred Corridor
Devanagari script
आरुरोह वटं तूर्णं जटा मोचयितुं तदा न च शक्नोति संच्छन्नं दृढं कपिवरेम हि
Transliteration
āruroha vaṭaṃ tūrṇaṃ jaṭā mocayituṃ tadā na ca śaknoti saṃcchannaṃ dṛḍhaṃ kapivarema hi
Translation
Rồi ông vội trèo lên cây đa để gỡ những búi tóc kết (jaṭā) khi ấy. Nhưng ông không thể gỡ được, vì chúng rối dày và buộc chặt—quả thật như của bậc tối thượng trong loài khỉ.
Word by Word
आरुरोहclimbed
आरुरोह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-रुह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
वटम्the banyan tree
वटम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतूर्णम् (अव्यय)
Formरीतिवाचक-अव्यय (quickly)
जटाःmatted locks
जटाः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजटा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; object intended to be released
मोचयितुम्to release
मोचयितुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु) + णिच् (causative) + तुमुन् (कृत्-प्रत्यय)
Formतुमुनन्त (infinitive), प्रयोजन; to loosen/release
तदाthen
तदा:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
नnot
न:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (and)
शक्नोतिis able
शक्नोति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootशक् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
संच्छन्नम्covered/hidden
संच्छन्नम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-छद् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifies 'जटाः' (as a bound/covered mass)
दृढम्firm/tight
दृढम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदृढ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; adjective (firm)
कपि-वरेमO best of monkeys (O Kapivara)
कपि-वरेम:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक) + इम (प्रातिपदिक/नाम)
Formसम्बोधन/प्रथमा-एकवचन रूप अपेक्षित; पाठे 'कपिवरेम' सम्भवतः 'कपिवर इम' (हे कपिवर) इति सन्धिः/पाठभेद; vocative sense
हिindeed/for
हि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphasis/indeed/for)
Speakers
Narrator voice within the Purāṇic dialogue context (exact interlocutors not stated in the excerpt).
Key Themes
Ascetic markers (jaṭā) and their symbolic powerEntanglement/binding as narrative deviceSimile invoking monkey-hero imagery (kapivara)
Verse Rasa (Emotional Flavour)
{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }