Vamana Purana — Akhanda Ekadashi Vrata, Shloka 20

Akhaṇḍa-Ekādaśī Vrata and the Vaiṣṇava Protective Hymn; Prelude to the Kātyāyanī–Mahiṣāsura Narrative

Devanagari script

ततः संपूज्य देवेशं पद्मनाभं जगद् गुरुम् विज्ञापयेन्मुनिश्रेष्ठ मन्त्रेणानेन सुव्रत

Transliteration

tataḥ saṃpūjya deveśaṃ padmanābhaṃ jagad gurum vijñāpayenmuniśreṣṭha mantreṇānena suvrata

Translation

Bấy giờ, sau khi cung kính phụng thờ Đấng Chúa tể của chư thiên—Padmanābha, bậc Đạo sư của thế gian—người ta nên kính cẩn bạch thỉnh Ngài bằng thần chú sau đây, hỡi bậc hiền triết tối thượng, người có hạnh nguyện thanh tịnh.

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (Avyaya), तसिल्-प्रत्ययान्त; adverb of sequence (thereafter)

• संपूज्य: having duly worshipped
• संपूज्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: sam√pūj (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), from सम्+पूज्; having worshipped

• देवेशम्: the Lord of gods
• देवेशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: deva-īśa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; तत्पुरुषः (देवानाम् ईशः)

• पद्मनाभम्: Padmanābha
• पद्मनाभम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: padma-nābha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (पद्मः नाभा यस्य/पद्मनाभः)

• जगत्: world
• जगत्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: jagat (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषार्थे अव्ययवत्-प्रयोगः/समासपूर्वपद; here as qualifier to गुरुम् (of the world)

• गुरुम्: teacher
• गुरुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: guru (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विज्ञापयेत्: should inform/request
• विज्ञापयेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vi√jñap (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense ‘to inform/request’

• मुनिश्रेष्ठ: O best of sages
• मुनिश्रेष्ठ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: muni-śreṣṭha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; तत्पुरुषः (मुनीनां श्रेष्ठः)

• मन्त्रेण: by (this) mantra
• मन्त्रेण: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: mantra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• अनेन: by this
• अनेन: Karaṇa (करण)
• Type: Adjective
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; demonstrative ‘by this’ (agreeing with मन्त्रेण)

• सुव्रत: O one of good vows
• सुव्रत: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: su-vrata (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; कर्मधारयः (सुन्दरं व्रतं यस्य)

Speakers

• Pulastya to Nārada (typical framing; vocatives muniśreṣṭha/suvrata indicate address to an interlocutor)

Primary Deities

• Vishnu

Key Themes

• Vrata/Rituals
• Mantra
• Bhakti
• Vaishnavism

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Ritual culminates in conscious articulation: the devotee ‘vijñāpayet’—does not demand, but petitions with humility. This models ethical prayer as respectful communication rather than transactional bargaining.

How does this fit the Pancalakshana?

Like many Purāṇic sections, it serves as dharma/vrata instruction appended to narrative layers; it is not a core pañcalakṣaṇa topic but an applied liturgical/ritual prescription.

What is the symbolic significance?

The sequence ‘saṃpūjya … vijñāpayet’ symbolizes that right action precedes right speech: worship (karma) prepares the mind for mantra (vāk) and intention (bhāva).