Shloka 11

Dietary Rules & Purification — Dietary Rules, Purification (Śauca), and the Duties of the Householder and Forest-Dweller

Devanagari script

भूमिर्विशुध्यते खातदाहमार्जनगोक्रमैः लेपादुल्लेखनात् सेकाद् वेश्म संमार्जनार्जनात्

Transliteration

bhūmirviśudhyate khātadāhamārjanagokramaiḥ lepādullekhanāt sekād veśma saṃmārjanārjanāt

Translation

Đất được thanh tịnh nhờ đào xới, nhờ đốt, nhờ lau chùi, và nhờ dấu chân bò đi qua (giẫm đạp). Nhà cửa được thanh tịnh nhờ trát/láng, nhờ cạo sạch, nhờ rảy nước, và nhờ quét dọn, làm sạch.

Word by Word

• भूमिः: ground / earth
• भूमिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन

• विशुध्यते: becomes purified
• विशुध्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √शुध् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्; उपसर्गः वि-

• खात-दाह-मार्जन-गोक्रमैः: by digging, burning, sweeping, and cow-trampling
• खात-दाह-मार्जन-गोक्रमैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: खात (कृदन्त, √खन्) + दाह (प्रातिपदिक) + मार्जन (प्रातिपदिक, √मृज्) + गोक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3 विभक्ति), बहुवचन; समाहार-द्वन्द्वः (खातं च दाहश्च मार्जनं च गोक्रमश्च)

• लेपात्: from smearing / by plastering
• लेपात्: Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: लेप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5 विभक्ति), एकवचन

• उल्लेखनात्: by scraping / from scraping
• उल्लेखनात्: Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: उल्लेखन (प्रातिपदिक, √लिख् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5 विभक्ति), एकवचन; उपसर्गः उद्-

• सेकात्: by sprinkling
• सेकात्: Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सेक (प्रातिपदिक, √सिच् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5 विभक्ति), एकवचन

• वेश्म: house / dwelling
• वेश्म: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेश्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2 विभक्ति), एकवचन

• संमार्जन-अर्जनात्: by thorough sweeping and collecting (dirt)
• संमार्जन-अर्जनात्: Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: संमार्जन (प्रातिपदिक, √मृज् धातु) + अर्जन (प्रातिपदिक, √अर्ज् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5 विभक्ति), एकवचन; द्वन्द्वः (संमार्जनं च अर्जनं च)

Speakers

• Not stated in the provided excerpt (often Pulastya → Nārada
• but unverified here)

Key Themes

• Dharma
• Śauca (purity)
• Domestic ritual practice
• Environmental/space purification

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Purity is maintained through deliberate, repeatable actions—cleaning, renewing surfaces, and orderly upkeep of one’s environment. The verse encodes a dharmic ethic of stewardship: sacred life requires cared-for spaces.

How does this fit the Pancalakshana?

This is ācāra (conduct) material rather than a core pañcalakṣaṇa unit. It serves as prescriptive dharma within the Purāṇa’s compendium style.

What is the symbolic significance?

Digging and burning represent removal and transformation of defilement; sprinkling and sweeping represent renewal and order. The mention of cows reflects the Purāṇic sacrality of the cow and its association with auspiciousness and purification in domestic religious culture.