Vamana Purana — Vishnu's Sleep (Ashunya-Shayana), Shloka 63

The Caturmasya Observances and the Rite of Vishnu’s Sleep (Aśūnya-Śayana) and Shiva’s Monthly Vows

Devanagari script

अमीभिः षड्भिरपरैर्मासैः पारणमुत्तमम् एवं संवत्सरं पूर्णं संपूज्य षभध्वजम् अक्षयान् लभते कामान् महेश्वरवचो यथा

Transliteration

amībhiḥ ṣaḍbhiraparairmāsaiḥ pāraṇamuttamam evaṃ saṃvatsaraṃ pūrṇaṃ saṃpūjya ṣabhadhvajam akṣayān labhate kāmān maheśvaravaco yathā

Translation

Với sáu tháng còn lại này, nghi thức kết thúc (pāraṇa) tối thượng được cử hành. Như vậy, hoàn mãn trọn một năm và cung kính thờ phụng Ṣaḍbhadhvaja, người ấy đạt được các lợi ích mong cầu bất hoại, đúng như lời của Maheśvara.

Word by Word

• अमीभिः: with these
• अमीभिः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम् (Masculine, Instrumental, Plural)

• षड्भिः: by six
• षड्भिः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षष् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया बहुवचनम् (Instrumental, Plural); संख्या-विशेषणम्

• अपरैः: other / additional
• अपरैः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम् (Masculine, Instrumental, Plural)

• मासैः: months
• मासैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम् (Masculine, Instrumental, Plural)

• पारणम्: concluding rite / breaking (the observance)
• पारणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (Neuter Nom/Acc Sg)

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (Neuter Nom/Acc Sg)

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक-क्रियाविशेषणम् (adverb of manner)

• संवत्सरम्: a year
• संवत्सरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: संवत्सर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Masculine, Accusative, Singular)

• पूर्णम्: complete
• पूर्णम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Masculine, Accusative, Singular)

• सम्पूज्य: having duly worshipped
• सम्पूज्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-√पूज् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive)

• षभ-ध्वजम्: (Śiva) whose banner bears the bull
• षभ-ध्वजम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऋषभ (प्रातिपदिक) + ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Masculine, Accusative, Singular); बहुव्रीहिः (यस्य ध्वजः ऋषभः)

• अक्षयान्: imperishable
• अक्षयान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अक्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम् (Masculine, Accusative, Plural)

• लभते: obtains
• लभते: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √लभ् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम् (3rd person singular present, ātmanepada)

• कामान्: desired objects / wishes
• कामान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया बहुवचनम् (Masculine, Accusative, Plural)

• महेश्वर-वचः: the word of Maheśvara
• महेश्वर-वचः: Hetu/Pramāṇa (हेतु/प्रमाण)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक) + वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (Neuter, Nominative, Singular); तत्पुरुषः (महेश्वरस्य वचः)

• यथा: as / according to
• यथा: Upamāna/Prakāra (उपमान/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उपमान/प्रकारवाचक (comparative/‘as’)

Speakers

• Not explicitly indicated in the provided excerpt (likely within the Pulastya–Nārada dialogue frame typical of the Purāṇa).

Primary Deities

• Shiva

Key Themes

• Vrata/Rituals
• Annual observance (saṃvatsara)
• Pāraṇa (ritual conclusion)
• Phala-śruti (promise of results)
• Akṣaya (inexhaustible merit/boons)

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Discipline over time matters: the verse emphasizes sustained practice (a full year) and proper closure (pāraṇa), implying that dharmic actions bear stable results when performed with continuity, correctness, and reverence.

How does this fit the Pancalakshana?

Like many Purāṇas, the Vāmana Purāṇa interweaves cosmology and genealogy with vrata-vidhi; this segment is primarily dharma/ācāra material presented as authoritative speech (vaco) of the deity.

What is the symbolic significance?

‘Bull-bannered’ Śiva evokes dharma (the bull) as the emblem of righteous order; completing the annual cycle symbolizes wholeness (pūrṇatā), and ‘akṣaya’ indicates merit that does not diminish—often the ritual ideal of inexhaustible spiritual capital.