Vamana Purana — Vishnu's Sleep (Ashunya-Shayana), Shloka 2

The Caturmasya Observances and the Rite of Vishnu’s Sleep (Aśūnya-Śayana) and Shiva’s Monthly Vows

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच/ शृणुष्व कामिभिः प्रोक्तान् व्रतान् पुण्यान् कलिप्रिय आराधनाय शर्वस्य केशवस्य च धीमतः

Transliteration

pulastya uvāca/ śṛṇuṣva kāmibhiḥ proktān vratān puṇyān kalipriya ārādhanāya śarvasya keśavasya ca dhīmataḥ

Translation

Pulastya nói: “Hãy lắng nghe, hỡi người được Kali yêu mến, những lời nguyện giữ giới (vrata) đầy công đức do những kẻ cầu đạt điều mong muốn truyền dạy—những vrata nhằm cầu đảo Śarva (Śiva) và cả Keśava (Viṣṇu) bậc trí.”

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: pulastya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √vac (वच्)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• शृणुष्व: listen
• शृणुष्व: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √śru (श्रु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• कामिभिः: by the desirous (people)
• कामिभिः: Karana (करणम्)
• Type: Noun
• Root: kāmin (कामिन्) (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; कर्तृ-निर्देशे (by the desirous ones)

• प्रोक्तान्: told / proclaimed
• प्रोक्तान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: pra-√vac (वच्) + ta (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘व्रतान्’ इत्यस्य विशेषणम्

• व्रतान्: vows
• व्रतान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vrata (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• पुण्यान्: holy/meritorious
• पुण्यान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: puṇya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘व्रतान्’ इत्यस्य विशेषणम्

• कलिप्रिय: O dear-to-Kali (Kali’s favorite)
• कलिप्रिय: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: kali-priya (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कलेः प्रियः), पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• आराधनाय: for worship
• आराधनाय: Sampradana (सम्प्रदानम्/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: ārādhana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; प्रयोजनार्थ

• शर्वस्य: of Śarva (Śiva)
• शर्वस्य: Sambandha (सम्बन्धः/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: śarva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• केशवस्य: of Keśava (Viṣṇu)
• केशवस्य: Sambandha (सम्बन्धः/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: keśava (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्धः/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय, conjunction

• धीमतः: of the wise (one)
• धीमतः: Sambandha (सम्बन्धः/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: dhīmat (धीमत्) (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘शर्वस्य केशवस्य’ इत्ययोः विशेषणम् (genitive)

Speakers

• Pulastya to Nārada (dialogue frame implied by the Purāṇic setting)

Primary Deities

• Shiva (Śarva)
• Vishnu (Keśava)

Key Themes

• Vrata/Rituals
• Sectarian Harmony (Hari–Hara)
• Bhakti
• Dharma (observance)

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Ritual discipline (vrata) is presented as a legitimate path for seekers of aims (kāma/artha as well as dharma), and the text frames devotion as non-exclusive—worship of Shiva and Vishnu is jointly affirmed.

How does this fit the Pancalakshana?

Primarily Dharma/Ācāra material (often subsumed under ancillary Purāṇic instruction rather than the five core marks). It is not sarga/pratisarga; it functions as vrata-kalpa within the broader Purāṇic teaching layer.

What is the symbolic significance?

By naming Śarva and Keśava together as objects of ārādhana, the verse signals Hari–Hara complementarity: divine grace is not confined to a single sectarian channel.