Adhyaya 3

Chương 3 mở ra như một cuộc đối thoại giáo lý do Nārada khởi xướng bằng lời tán thán và câu hỏi: nếu Vāsudeva được Veda và Purāṇa ca ngợi là Đấng sáng tạo–điều ngự vĩnh hằng, và mọi varṇa–āśrama đều thờ phụng Ngài dưới nhiều hình tướng, vậy vị thần nào mà ngay cả Vāsudeva cũng tôn thờ như Cha hay Thượng Đế? Śrī Nārāyaṇa đáp rằng giáo pháp này vi tế, rồi nêu sự đồng nhất theo tinh thần Upaniṣad: Brahman tối thượng là satya–jñāna–ananta, vượt ngoài ba guṇa, hiển lộ thành Puruṣa thiêng liêng gọi là Mahāpuruṣa, Vāsudeva, Nārāyaṇa, Viṣṇu và Kṛṣṇa. Ngài thiết lập “maryādā” cho thế gian: các bổn phận đối với chư thiên (daiva) và tổ tiên (pitṛ) vẫn phải thực hành, nhưng rốt ráo đều quy hướng về một Đấng duy nhất, là “tự ngã” của muôn loài. Chương tiếp tục phân loại nghiệp Veda thành pravṛtti và nivṛtti: pravṛtti gồm các nghĩa vụ xã hội (hôn nhân, tài sản hợp pháp, tế lễ theo dục vọng, công việc cộng đồng), cho quả báo cõi trời hữu hạn; khi phước cạn thì trở lại trần gian. Nivṛtti gồm xuất ly, tự chế, khổ hạnh và các “yajña” cao hơn (brahma/yoga/jñāna/japa), đưa đến các cõi cao vượt tam giới, nhưng vẫn chịu sự tan rã của vũ trụ. Điểm then chốt là: nghiệp vốn dựa trên guṇa sẽ trở thành “nirguṇa” khi được làm như viṣṇu-sambandha (gắn kết với Viṣṇu), tạo quả “akṣaya” bất hoại và đưa đến dhāma của Bhagavān. Các bậc tiêu biểu của pravṛtti (Prajāpati, chư deva, ṛṣi) và của nivṛtti (Sanaka cùng các hiền thánh, các naiṣṭhika muni) đều được nêu như những người thờ phụng cùng một Chúa Tể trong kỷ luật riêng. Kết chương nhấn mạnh lòng đáp ứng của Ngài: việc nhỏ làm với bhakti cho kết quả lớn và bền; người chuyên nhất đạt phụng sự siêu việt với thân không vật chất; và bất cứ mối liên hệ chân thật nào với Ngài đều chặn dòng saṃsāra, nâng đỡ thành tựu trong karma-yoga và jñāna-yoga.