Adhyaya 24

Nārāyaṇa định nghĩa “tri thức” là sự hiểu biết phân biệt (viveka) nhờ đó nhận ra kṣetra và các phạm trù liên hệ. Rồi lời dạy đặt Vāsudeva làm Brahman tối thượng—ban đầu là Một, bất nhị, nirguṇa—và mô tả māyā cùng kāla-śakti khởi động, tạo chấn động sinh ra vô số “trứng vũ trụ”. Trong một brahmāṇḍa, tiến trình triển khai qua mahat, ahaṅkāra và sự phối trí tam-guṇa, phát sinh tanmātra, mahābhūta, indriya và các chức năng chư thiên; tất cả hợp thành thân Virāṭ, nền tảng của thế giới hữu động và vô động. Từ Virāṭ xuất hiện Brahmā (rajas), Viṣṇu (sattva) và Hara (tamas), cùng các śakti tương ứng—Durgā, Sāvitrī và Śrī—rồi các phần hóa thân lan tỏa. Brahmā lúc đầu bối rối trên hoa sen giữa đại dương độc nhất, bền bỉ tra vấn và tu tapas theo mệnh lệnh vô hình “tapo tapo”; nhờ đó được thị kiến Vaikuṇṭha, nơi guṇa và nỗi sợ do māyā không còn tác dụng. Tại đó, Ngài thấy Vāsudeva bốn tay cùng các tùy tùng thiêng liêng, nhận ân phúc prajā-visarga-śakti và được chỉ dạy hãy sáng tạo trong khi vẫn giữ đồng nhất thiền định với Virāṭ. Brahmā liền sắp đặt công cuộc tạo hóa: các hiền thánh, Rudra sinh từ cơn giận, các prajāpati, Veda, varṇa và āśrama, muôn loài và các cõi, cùng việc phân định dưỡng nuôi và lễ phẩm (havis/kavya) thích hợp cho devas, pitṛs và các hạng khác. Chương kết nhấn mạnh sự biến thiên theo chu kỳ giữa các kalpa, nguyên lý Vāsudeva giáng thế để phục hồi ranh giới bị rối loạn, và định nghĩa rốt ráo về tri thức: phân biệt đặc tính của kṣetra, kṣetrajña, prakṛti–puruṣa, māyā, kāla-śakti, akṣara và paramātman.