Adhyaya 14

Verse 1

सारस्वत उवाच । वस्त्रापथे महाक्षेत्रे नगरे वामने पुरा । पुत्रशोकाभिसंतप्तो वसिष्ठो भगवानृषिः

Sārasvata nói: Thuở xưa, tại thành Vāmana trong đại thánh địa Vastrāpatha, hiền thánh Vasiṣṭha, bậc đáng tôn, bị thiêu đốt bởi nỗi sầu mất con (đã đến nơi ấy).

Verse 2

आजगाम तपस्तप्तुं स्वर्णरेखानदीतटे । ईशानकोणे नगरात्स्वर्णरेखानदीजले

Ngài đến để tu khổ hạnh (tapas) trên bờ sông Svarṇarekhā, tại dòng nước của con sông ấy, về phía đông bắc của thành.

Verse 3

स्नात्वा ध्यात्वा शिवं देवं मनसाऽचिन्तयद्यदा । तदा रुद्रः समायातस्त्रिनेत्रो वृषभध्वजः । महर्षे तव तुष्टोऽहं किं करोमि वदस्व तत्

Khi ngài đã tắm gội, nhập định và quán niệm Đức Śiva trong tâm, bấy giờ Rudra hiện đến—Đấng Tam Nhãn, mang cờ hiệu bò—và phán: “Hỡi đại hiền, Ta hài lòng về ông. Hãy nói đi—Ta sẽ làm gì cho ông?”

Verse 4

वसिष्ठ उवाच । यदि तुष्टो महादेव वरो देयो ममाधुना । तदाऽत्र भवता स्थेयं यावदाचंद्रतारकम्

Vasiṣṭha thưa: Nếu Ngài hoan hỷ, ô Mahādeva (Śiva), xin ban cho con một ân phúc ngay lúc này: nguyện Ngài an trụ tại nơi đây cho đến khi trăng và sao còn hiện hữu—tức là lâu dài như chúng còn bền vững.

Verse 5

अत्र स्नानं करिष्यंति ये नराः पापकर्मिणः । तेषां पापक्षयो देव कर्तव्यो भवता सदा

Những người đã tạo nghiệp tội lỗi sẽ tắm tại đây; ô Deva, xin Ngài luôn khiến cho tội lỗi của họ được tiêu trừ.

Verse 6

नरा ये पापकर्माणः पूजयंति त्रिलोचनम् । तान्नरान्नय देवेश विमानैः शिवमंदिरम्

Dẫu là những người đang làm nghiệp tội—nếu họ thờ phụng Đấng Ba Mắt (Śiva)—thì, ô Đấng Chủ Tể chư thiên, xin dẫn họ bằng những cỗ xe trời đến thánh điện, nơi cư ngụ của Śiva.

Verse 7

सारस्वत उवाच । तथेत्युक्ता हरो देवस्तत्रैवांतर धीयत । हिरण्यकशिपुं हत्वा नरसिंहो महाबलः । त्रैलोक्यमिंद्राय ददौ कालरुद्रं स्वयं ययौ

Sārasvata nói: “Đúng như vậy.” Được thưa như thế, Hara (Śiva) liền ẩn mất ngay tại đó. Sau khi giết Hiraṇyakaśipu, Narasiṃha đại lực trao lại ba cõi cho Indra, rồi tự mình rời đi đến Kālarudra.

Verse 8

तदन्वये बलिर्जातः स चातीव बला धिकः । एकातपत्रां पृथिवीं बलिश्चक्रे बलाधिकः । अकृष्टपच्या सुजला धरित्री सस्यशालिनी

Trong dòng dõi ấy, Bali ra đời, sức mạnh vượt bậc. Bali tối cường đã khiến trái đất ở “dưới một chiếc lọng” (thống nhất dưới một quyền). Đất đai tự sinh hoa lợi không cần cày bừa, nước nôi dồi dào, mùa màng phong phú.

Verse 9

गन्धवंति च पुष्पाणि रसवंति फलानि च । आस्कन्धफलिनो वृक्षाः पुटके पुटके मधु

Hoa thì ngát hương, quả thì đầy vị ngọt lành. Cây cối trĩu quả đến tận thân, và trong mỗi hốc mỗi kẽ đều có mật ong.

Verse 10

चतुर्वेदा द्विजाः सर्वे क्षत्रिया युद्धकोविदाः । गोषु सेवापरा वैश्याः शूद्राः शुश्रूषणे रताः

Tất cả bậc nhị sinh đều tinh thông bốn bộ Veda; các Kṣatriya giỏi việc binh đao; các Vaiśya chuyên tâm phụng sự đàn bò; còn các Śūdra vui thích trong sự hầu hạ trung tín.

Verse 11

सदाचारा जनपदा ईतिव्याधिविवर्जिताः । हृष्टपुष्टजनाः सर्वे सदानंदाः सदोद्यताः

Các thành ấp và xứ sở đều giữ nếp hạnh lành, không tai ương, không bệnh dịch. Muôn người hớn hở, thân thể sung mãn—luôn an lạc và luôn tinh tấn.

Verse 12

कुंकुमागुरुलिप्तांगाः सुवेषाः साधुमंडिताः । दारिद्र्यदुःखमरणैर्विमुक्ताश्चिरजीविनः

Thân thể họ được xoa nghệ tây và trầm hương; y phục chỉnh tề, trang nghiêm bằng đức hạnh. Thoát khỏi nghèo khổ, sầu não và cái chết yểu, họ sống thọ lâu dài.

Verse 13

दीपोद्द्योतितभूभागा रात्रावपि यथा दिने । विचरंति तथा मर्त्या देवा देवालये यथा

Đất đai rực sáng bởi đèn đuốc, khiến đêm cũng như ngày. Khi ấy, người đời đi lại thong dong, tựa chư thiên dạo bước trong đền thánh của thần linh.

Verse 14

पृथिव्यां स्वर्गरूपायां राज्यं चक्रेऽसुरो बलिः । नित्यं विवाहवादित्रैर्नादितं भूपमंदिरम्

Trên cõi đất đã hóa như thiên giới, A-tu-la Bali trị vì vương quốc. Hoàng cung mỗi ngày vang rền nhạc lễ và khí nhạc mừng vui, tựa tiếng nhạc trong hôn lễ.

Verse 15

धरित्रीं बुभुजे दैत्यो देवराजो यथा दिवि । देवेन्द्रो बलिना नित्यं यज्ञैः संतोषितस्तदा

Daitya Bali hưởng thụ và cai trị cõi đất như vua chư thiên hưởng thiên giới. Thuở ấy, Devendra (Indra) luôn được Bali làm hài lòng bằng các lễ tế (yajña).

Verse 16

देवानां दानवानां च नास्ति युद्धं परस्परम् । एक एव महीपालो युद्धं नास्ति धरातले

Giữa chư Thiên và Dānavas không có chiến tranh với nhau. Trên mặt đất chỉ có một bậc quân vương, nên khắp thế gian hoàn toàn không có binh đao.

Verse 17

सपत्नककलिर्नाम नास्ति युद्धं हरेर्गजैः । न सर्प्पनकुलैर्नित्यं न बिडालैश्च मूषकैः

Sự kình địch gọi là “ghen ghét giữa các bà vợ chung chồng” không còn; sư tử và voi cũng không giao chiến. Rắn với cầy mangut không tranh đấu mãi, mèo với chuột cũng chẳng còn đối địch.

Verse 18

मैत्रीभावं गतं सर्वं जगत्स्थावर जंगमम् । त्रैलोक्यभ्रमणं कृत्वा नारदो नंदने वने

Toàn thể thế gian—hữu tình và vô tình—đều đi vào trạng thái hòa mục. Sau khi du hành khắp ba cõi, Nārada đã đến khu rừng Nandana.

Verse 19

गतो न पश्यते युद्धं त्रैलोक्ये सचराचरे । तावत्तस्योदरे पीडा महती समजायत

Dẫu đi khắp nơi, ông vẫn chẳng thấy chiến tranh nào trong tam giới, giữa mọi loài động và bất động. Thế nhưng ngay lúc ấy, một cơn đau dữ dội bỗng dấy lên trong bụng ông.

Verse 20

न मे स्नानादिना कार्यं तर्प्पणैः किं प्रयोजनम् । जपहोमादिना सर्वमन्यथा मम चेष्टितम्

Với ta, chẳng cần tắm gội và những việc tương tự; lễ hiến thủy tarpaṇa có ích gì? Mọi hành trì—tụng niệm japa, tế lửa homa và các việc khác—đối với ta đều hóa thành vô ích, trái với mục đích ban đầu.

Verse 21

तत्स्नानं यत्र युध्यन्ते गजा दंतविघट्टनैः । सा संध्या यत्र निहतैः कबन्धैर्भूर्विभूषिता

“Đó mới là tắm gội,” nơi voi giao chiến, ngà va chạm nhau. “Đó mới là lễ bái hoàng hôn,” nơi mặt đất được điểm trang bằng những thân mình không đầu của kẻ tử trận.

Verse 22

कुंतघातविनिर्भिन्नगजकुम्भोद्भवासृजा । तृप्यंति यत्र क्रव्यादास्तर्पणं तन्मम प्रियम्

Lễ hiến thủy tarpaṇa mà ta ưa thích chính là nơi loài ăn thịt được thỏa mãn bởi dòng máu phun trào từ thái dương voi, bị mũi giáo bổ toạc.

Verse 23

गजशीर्षैरगम्यास्ते निहताः क्षत्रिया रणे । स होमो यत्र हूयंते गजाश्च नरपुंगवाः

Những Kṣatriya ấy, bị giết trong trận, nằm ở nơi trở nên không thể qua lại vì đầu voi chất đống. “Đó mới là lễ homa,” nơi voi và những bậc trượng phu ưu tú được hiến vào ngọn lửa (của chiến tranh).

Verse 24

शब्दाग्नौ नारदस्यायं होमस्त्रै लोक्यविश्रुतः । छिन्नपादशिरोहस्तैरंतरांत्रविलबितैः

Trong ngọn lửa của lời nói, lễ “homa” này của Nārada vang danh khắp ba cõi—một cảnh tượng chân, đầu và tay bị chặt lìa, ruột gan bên trong rủ xuống.

Verse 25

यदर्च्यते भूमितलं तन्मे नित्यं सुरार्चनम् । किं देवैर्दिवि मे कार्यं किं मनुष्यैर्धरातले

Bất cứ điều gì được thờ phụng trên mặt đất—đối với ta, đó chính là sự lễ bái chư thiên hằng ngày. Ta cần gì chư thiên nơi trời cao, và cần gì loài người trên cõi đất?

Verse 26

पन्नगैः किं तु पाताले न युध्यन्ते परस्परम् । तथा करिष्ये देवेन्द्रादुपेन्द्राच्च धरातले

Chẳng phải loài rắn thần (Nāga) ở cõi Pātāla cũng tranh chiến lẫn nhau sao? Cũng vậy, trên mặt đất này ta sẽ đối đầu cả Devendra (Indra) lẫn Upendra (Viṣṇu).

Verse 27

रसातलं बलिर्यातु सत्यमस्तु वचो मम । जीवितेनापि राज्येन यदा दामोदरं हरिम्

“Hãy để Bali xuống Rasātala; nguyện lời ta là chân thật. Dẫu phải đổi bằng sinh mạng và vương quyền—khi đến lúc liên quan đến Dāmodara Hari (Viṣṇu)…”

Verse 28

तोषयिष्यति यत्नेन तदेन्द्रोऽसौ भविष्यति । देवेन्द्रो वृत्रहा भूत्वा भ्रष्टराज्यो भविष्यति

“Người ấy sẽ gắng sức hết lòng để làm đẹp lòng (Đấng Chúa); rồi người ấy sẽ trở thành Indra. Còn Devendra, sau khi thành kẻ diệt Vṛtra, sẽ mất ngôi chủ quyền.”

Verse 29

यदा वस्त्रापथे गत्वा भवं भावेन पूजयेत् । सुराधिपस्तदा भूयो ब्रह्महत्याविवर्जितः

Khi Chúa tể chư thiên đến Vastrāpatha và chí thành lễ bái Bhava (Śiva) với lòng sùng kính, thì một lần nữa Ngài được giải thoát khỏi tội brahma-hatyā (tội sát Bà-la-môn).

Verse 30

अनेन मन्त्रजाप्येन स शांतोदरवे दनः । नारदो देवराजस्य समीपं सहसा ययौ

Nhờ sự trì tụng thần chú ấy, lòng ông trở nên an tịnh. Rồi Nārada lập tức mau chóng đến trước mặt Thiên vương.

Verse 31

सिंहासनं समारुह्य नन्दने संस्थितो हरिः । आस्ते परिवृतो देवेर्देवराजो महाबलः

Ngự lên bảo tọa sư tử và an tọa trong vườn Nandana, Hari—vị Thiên vương đại lực—ngồi giữa vòng vây của chư thiên.

Verse 32

निरीक्षमाणो नृत्यन्तीं रंभां तां सुरसुन्दरीम् । आयांतं ददृशे देवो नारदं विस्मयान्वितः

Đang ngắm Rambhā—mỹ nữ cõi trời—múa, vị thần (Indra) bỗng thấy Nārada đang đến gần và lòng tràn đầy kinh ngạc.

Verse 33

अहो विरुद्धो भगवान्नारदो मयि दृश्यते । नृत्यते किं न वा नृत्ये गीयते किं न गीयते

“Ôi! Thánh hiền Nārada dường như không hài lòng với ta. Có phải không nên múa chăng? Hay không nên ca hát chăng?”

Verse 34

वाद्यतां तालमानैः किं यावच्चिंतापरो हरिः । ऋषिः समागतस्तावज्जलाभ्युक्षणत त्परः

Âm nhạc với nhịp điệu tiết tấu thì có ích gì khi Hari (Indra) đang chìm trong nỗi lo âu? Đúng lúc ấy, vị ṛṣi đến nơi, một lòng chuyên chú vào nghi thức rảy nước cát tường để mở đầu cuộc gặp.

Verse 36

महर्षे स्वागतं तेऽद्य कुतो वाऽग म्यते त्वया । स्नाने संध्यार्चने होमे कुशलं तव विद्यते

Ô bậc đại hiền, xin kính chào ngài hôm nay. Ngài từ đâu đến? Mọi sự của ngài có an ổn chăng trong việc tắm gội, lễ bái Sandhyā lúc hoàng hôn, và nghi thức dâng cúng lửa thiêng Homa?

Verse 37

इति प्रोक्तो विहस्याथ बभाषे नारदो हरिम् । यद्येतज्जायते मह्यं किमन्येन प्रयोजनम्

Được hỏi như vậy, Nārada mỉm cười rồi thưa với Hari: “Nếu điều ấy quả thật thành tựu cho con, thì còn cần gì thêm nữa?”

Verse 38

प्रेक्षणीकस्य ते स्थानं नाहं पश्यामि स्वर्पते । यावद्राज्यं बलेस्तावत्त्वया मे न प्रयोजनम्

Ô Chúa tể cõi trời, con chẳng thấy nơi nào để ngài chỉ đứng làm kẻ bàng quan. Chừng nào vương quyền của Bali còn tồn tại, con không cần ngài trong vai trò ấy.

Verse 39

आदित्याद्या ग्रहाः सर्वे काल मानेन योजिताः । आहुत्या प्लाविता मेघा वर्षंति हृषिता भुवि

Từ Mặt Trời trở đi, hết thảy các hành tinh vận hành theo thước đo của Thời gian. Và mây trời, được làm đầy bởi các lễ vật hiến tế, hoan hỷ đổ mưa xuống cõi đất.

Verse 40

रोगादिमरणं नास्ति यमो धर्मेण पीडितः

Không có cái chết vì bệnh tật và những điều tương tự; chính Diêm Vương cũng bị Chánh Pháp chế ngự, bị đẩy lùi.

Verse 41

एकातपत्रां पृथिवीं बुभुजे स नराधिपः । त्रैलोक्यनाथेति महानृपेति संग्रामविद्याकुशलेति नित्यम् । त्रैलोक्यलक्ष्मीकुचकामुकेति संस्तूयते चारणबंदिवृन्दैः

Vị vua ấy hưởng trị địa cầu dưới một chiếc lọng duy nhất, làm bậc quân vương tối thượng. Đoàn cāraṇa và các thi nhân luôn ca tụng ngài: “Chúa tể ba cõi”, “Đại vương”, “Tinh thông nghệ thuật chiến trận”, và “Người tình của bầu ngực Nữ Thần Lakṣmī của ba cõi”.

Verse 42

ब्रह्मेति कृष्णेति हरेति भूमाविंद्रेति सूर्येति धनाधिपेति । देवारिनाथेति सुराधिपेति जेगीयते चारणबंदिवृन्दैः

Trên cõi đất, đoàn cāraṇa và các thi nhân hát ca ngài như: “Phạm Thiên”, “Kṛṣṇa”, “Hari”, “Đế Thích”, “Thần Mặt Trời Sūrya”, “Chúa tể tài bảo”, “Bậc chế ngự kẻ thù của chư thiên”, và “Đấng đứng đầu chư thiên”.

Verse 43

युद्धं विना दैत्यगणा हसंति मत्ताः प्रमत्ताः करिणो नदंति । रथाधिरूढाः पुरुषा भ्रमंति सेनाधिपा स्त्रीषु गृहे रमंति

“Khi không có chiến tranh, bọn daitya cười hả hê; voi say men, buông lung thì rống vang; người cưỡi chiến xa lang thang; các tướng soái vui thú trong nhà cùng nữ nhân.”

Verse 44

यज्ञाग्निधूमेन नभो विराजते सुवर्णरूपा पृथिवी विराजते । शून्यं तु वेदैर्भुवनं च शोभते धिष्ण्यं बलेर्दैर्त्यैगणैश्च शोभते

“Bầu trời rực sáng bởi khói của lửa tế tự; mặt đất rực lên như vàng. Thế nhưng thế gian như trống vắng bóng Veda; còn ngai tòa của Bali thì huy hoàng với đoàn daitya tụ hội.”

Verse 45

बलिर्न जानाति सुराधिपं त्वां सुराश्च सर्वे बलियज्ञभोजिनः । त्वमेव तेऽरिं हृदि चिंतय स्वयं युक्तं तवेदं कथितं मयेति

Bali không nhận ra Ngài là Chúa tể của chư thiên, và hết thảy các deva đều thọ hưởng phần lễ tế của Bali. Vì vậy, chính Ngài hãy tự quán chiếu trong tim về kẻ thù của mình; lời ta nói ra đây thật hợp lẽ.

Verse 46

रंभा न राजते रंगे मेनका त्वां न मन्यते । तिलोत्तमापि मनुते बलिराजं सुरेश्वरम्

Rambhā chẳng còn rực rỡ trên vũ đài; Menakā cũng không xem Ngài là bậc tối thượng. Ngay cả Tilottamā cũng cho rằng vua Bali mới là Chúa tể chư thiên.

Verse 47

उर्वशी चैव तं याति सुकेशा सह भाषते । मञ्जुघोषा मुखं वक्त्रं कृत्वा त्वां न निरीक्षते

Urvāśī đến với người ấy; Sukeśā trò chuyện cùng người ấy. Mañjughoṣā quay mặt đi, chẳng đoái nhìn Ngài.

Verse 48

पुलोमा पुलकोद्भेदं न करोति बलिं विना । पौलोमी पुरतो गत्वा बलिं स्तौति च मंथरा

Pulomā chẳng hề rùng mình hoan hỷ nếu không có Bali. Paulomī bước ra trước mặt và ca ngợi Bali; Mantharā cũng ca ngợi như vậy.

Verse 49

नारदः पर्वतश्चैव हाहा हूहूश्च तुंबुरुः । बलिराज्यं प्रशंसंति रुद्रस्याग्रे मया श्रुतम्

Nārada, Parvata, Hāhā, Hūhū và Tumburu đều tán dương vương quyền của vua Bali—điều ấy ta đã nghe ngay trước mặt Rudra.

Verse 50

आज्याहुतीभिः सन्तुष्टा ऋषयो ब्रह्मसद्मनि । ब्रह्मणोऽग्रे प्रशंसंति तदेवं कथितं मया

Được hoan hỷ bởi các lễ hiến dâng bơ tinh khiết (ghee), các ṛṣi trong cõi của Phạm Thiên (Brahmā) ca ngợi (Ngài) trước mặt Brahmā. Như vậy, ta đã thuật lại như thế.

Verse 51

बृहस्पतिर्यदाचष्टे न तद्वाच्यं मया तव । इंद्राणी बलिनं मत्वा बलिं चित्रेषु पश्यति

Điều mà Bṛhaspati đã tuyên nói, ta không thể kể cho ngươi. Indrāṇī, cho rằng Bali hùng mạnh, liền ngắm Bali trong những bức họa (chân dung).

Verse 52

अनेन वाक्येन सुराधिपस्तु चचाल कोपावरितस्तदानीम् । गजेति वज्रेति जगाद सूतं समानयासिं कवचं रथं च

Nghe những lời ấy, Chúa tể chư thiên rung động, rồi ngay lúc đó bị cơn giận che phủ. Ngài bảo người đánh xe: “Hãy đem voi và chày sét (vajra) đến; đem cả gươm, áo giáp và chiến xa của ta nữa.”

Verse 53

रथेन सूर्यो मरुतो गजेन वृषेण रुद्रो महिषेण सौरिः । वाद्यंतु वाद्यानि रणाय मेऽद्य चण्डी गणेशास्त्वरिताः प्रयातु

Nguyện Sūrya đến bằng chiến xa; các Marut đến bằng voi; Rudra đến bằng bò mộng; và Sauri đến bằng trâu. Hãy cho các nhạc khí chiến trận vang lên cho cuộc giao tranh của ta hôm nay, và xin Caṇḍī cùng các Gaṇeśa mau chóng xuất phát.

Verse 54

दृष्ट्वा सुरेन्द्रं संक्रुद्धं बृहस्पतिरुदारधीः । ऋषिमध्ये गतो विद्वान्बभाषे समयोचितम्

Thấy Indra nổi giận, Bṛhaspati, bậc cao trí—người hiền triết—đi vào giữa các ṛṣi và nói lời hợp với thời thế.

Verse 55

सामाद्या नीतयः प्रोक्ताश्चतस्रो मनुना पुरा । सामसाध्येषु कार्येषु दण्डस्तेन न पात्यताम्

Thuở xưa, Manu đã dạy bốn chính sách, khởi đầu bằng sāma (hòa giải). Trong những việc có thể thành tựu nhờ hòa giải, chớ dùng hình phạt.

Verse 56

अतो ह्युपेन्द्र्माहूय मंत्रयन्तु सुरोत्तमाः । तदधीनं जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

Vì thế, hãy triệu thỉnh Upendra, để các bậc tối thượng trong chư thiên cùng nghị bàn. Bởi toàn thể thế gian—tam giới với mọi loài động và bất động—đều nương tựa nơi Ngài.

Verse 57

विनष्टेषु च कार्येषु तस्य वाच्यं शुभाशुभम् । स एव प्रथमं गच्छेत्पृथिव्यां स्वार्थसिद्धये

Khi mọi công việc bị hư hoại, hãy tâu với Ngài điều lành và điều dữ. Và chính Ngài nên là người đi trước xuống cõi đất, để mục đích của Ngài được viên thành.

Verse 58

तथेति देवैर्विज्ञप्तस्तथा चक्रे सुरेश्वरः । मन्दरेऽथ गिरौ विष्णुः सत्यलोकात्समागतः

Được chư thiên khẩn thỉnh như vậy, Chúa tể của chư thiên đáp: “Như thế,” rồi làm đúng như lời. Bấy giờ, trên núi Mandara, Viṣṇu từ Satyaloka giáng đến.

Verse 59

ऋषयस्तत्र ते यांतु समानेतुं जनार्द्दनम् । इत्युक्तो नारदः स्वर्गात्स्नातुं प्राप्तः स मन्दरे

“Hãy để các bậc ṛṣi đến đó rước Janārdana về.” Được truyền như vậy, Nārada từ cõi trời hạ xuống và đến Mandara để tắm gội.

Verse 60

गौतमोऽत्रिर्भरद्वाजो विश्वामित्रोऽथ कश्यपः । जमदग्निर्वसिष्ठश्च संप्राप्ता हरिमन्दिरे

Gautama, Atri, Bharadvāja, Viśvāmitra và Kaśyapa—cùng với Jamadagni và Vasiṣṭha—đã đến ngôi đền của Hari.

Verse 61

गिरौ गंगा जले स्नानं संध्यां चक्रे स नारदः । यावदास्ते तदा हृष्टा वालखिल्या महर्षयः

Trên núi, Nārada tắm trong dòng nước Gaṅgā và cử hành nghi lễ Sandhyā. Trong lúc ngài còn ở đó, các đại hiền Vālakhilya đều hoan hỷ.

Verse 62

विनयेनाभिवाद्याथ कथयामास नारदः । ऋषयो मन्दरे प्राप्ता विष्णुं नेतुं सुरालये

Kính cẩn đảnh lễ với lòng khiêm cung, Nārada thưa rằng: “Các bậc hiền triết đã đến Mandara để thỉnh Viṣṇu về cõi trời của chư thiên.”

Verse 63

ऋषयो दर्शनं कर्त्तुं भवतामपि युज्यते । तदेतद्वचनं श्रुत्वा हर्षितास्ते महर्षयः

“Các ngài cũng nên đi để được darśana của các bậc hiền triết.” Nghe lời ấy, các đại hiền đều hoan hỷ.

Verse 64

अंगुष्ठपर्वमात्रांस्तान्वामनान्हरिमन्दिरे । गतान्गंगाजले स्नातुं वालखिल्यान्पुरो हरिः

Hari đi trước các Vālakhilya—những bậc hiền nhỏ bé như người lùn, chỉ bằng một đốt ngón tay cái—vốn rời đền Hari để đi tắm trong dòng nước Gaṅgā.

Verse 65

जहास वामनान्सर्वान्भाविकार्यबलात्ततः । ब्रह्मपुत्रा वालखिल्याः सर्वे ते शंसितव्रताः

Rồi do sức mạnh của điều sắp xảy đến thúc bách, ông cười nhạo tất cả các bậc hiền triết dáng lùn ấy. Những Vālakhilya kia là con của Phạm Thiên (Brahmā), hết thảy đều nổi danh bởi các giới nguyện được tán dương.

Verse 66

लज्जान्विताः क्रोधपरा उच्चैरूचुः परस्परम् । केनापि देवकार्येण वामनोऽयं भविष्यति

Đầy hổ thẹn và bị cơn giận thúc đẩy, họ lớn tiếng nói với nhau: “Do việc thần thánh nào mà kẻ này sẽ trở thành người lùn?”

Verse 67

ऋषिभिर्वि ष्णुना सर्वे प्रतिबोध्य प्रसादिताः । भाग्यमोक्षः कदा विष्णोर्भविष्यति तदुच्यताम्

Được Viṣṇu cùng các bậc hiền triết chỉ dạy và từ bi làm nguôi lòng, họ thưa: “Ôi Viṣṇu, bao giờ sự giải thoát đã định sẽ đạt được? Xin Ngài tuyên nói.”

Verse 68

प्रभासादधिकं क्षेत्रं यदा वस्त्रापथं भवेत् । भविष्यति तदा वृद्धिर्ध्रुवमण्डलव्यापिनी । तथा वस्त्रापथं क्षेत्रं भविष्यति यवाधिकम्

Khi Vastrāpatha trở thành thánh địa còn lớn hơn Prabhāsa, thì vinh quang của nó chắc chắn sẽ tăng trưởng và lan khắp toàn cõi vòm trời. Vì thế, Kṣetra thánh Vastrāpatha sẽ ngày càng sung mãn và hiển hách.

Verse 69

दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं दोषमुक्तो भविष्यति । असाध्यसाधनी शक्तिर्भविष्यति स्थिरा तव

Chỉ cần chiêm bái thần Someśvara, người ta liền được giải thoát khỏi mọi lỗi lầm. Và đối với ngươi sẽ khởi lên một năng lực bền vững, có thể thành tựu cả điều tưởng như không thể.

Verse 70

वस्त्रापथे सोमनाथं यः पश्यति स पश्यति । इन्द्रोपेन्द्रौ समालिंग्याथासीनौ तौ वरासने

Ai chiêm bái Somanātha tại Vastrāpatha thì thật sự chiêm kiến Thực Tại tối thượng. Nơi ấy cũng thấy Indra và Upendra ôm nhau, an tọa trên bảo tọa thù thắng.

Verse 71

विष्णुरुवाच । किं ते कार्यं देवराज तदवश्यं करोम्यहम्

Viṣṇu nói: “Hỡi Thiên vương, ngài cần điều gì? Ta nhất định sẽ thành tựu cho ngài.”

Verse 72

इन्द्र उवाच । हिरण्यकशिपोर्वंशे बलिर्दैत्यो महा बलः । तेनेदं सकलं व्याप्तं देवा यज्ञभुजः कृताः

Indra thưa: “Trong dòng dõi Hiraṇyakaśipu có Bali, một Daitya đại lực. Bởi hắn, toàn cõi này bị chiếm trọn, còn chư thiên bị hạ xuống chỉ như kẻ ‘ăn phần tế lễ’, mất quyền thống trị.”

Verse 73

देवलोके भूमिलोको गतः सर्वोऽपि केशव । यावन्नो विकृतिं याति पूर्ववैरमनुस्मरन् । भ्रष्टराज्यो बलिस्तावत्पातालमधितिष्ठतु

“Hỡi Keśava, cõi trần như đã chuyển vào phạm vi thiên giới. Cho đến khi hắn—nhớ mối thù xưa—chưa khởi tâm biến loạn chống lại chúng ta, thì xin để Bali, kẻ đã mất vương quyền, cư ngụ nơi Pātāla.”

Verse 74

सूर्यसोमान्वये कश्चिद्राजा भवतु भूतले

“Nguyện có một vị vua thuộc dòng dõi Nhật–Nguyệt xuất hiện trên cõi đất.”

Verse 75

सारस्वत उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा स्वयं संचिन्त्य चेतसा । तथा करिष्ये तं प्रोच्य मुनीन्प्राह जनार्दनः

Sārasvata nói: Nghe những lời ấy, Janārdana tự suy niệm trong tâm, rồi đáp: “Ta sẽ làm như vậy”, và bèn ngỏ lời với các bậc hiền thánh.

Verse 76

ऋषयस्तत्र गच्छंतु कारयन्तु महामखम् । अहं तत्रागमिष्यामि साधयिष्यामि तं बलिम्

“Hãy để các ṛṣi đến đó và cử hành đại tế lễ. Ta cũng sẽ đến nơi ấy và sẽ hoàn thành việc ấy, khiến Bali phải quy phục.”

Verse 77

इत्युक्ता मुनयः सर्वे गतास्ते यज्ञमण्डपे । द्वादशाहो महायज्ञः प्रारब्धः सर्वदक्षिणः

Được dặn như thế, tất cả các hiền thánh đều đến đàn tế. Tại đó, đại tế lễ mười hai ngày được khởi sự, đầy đủ mọi lễ vật và phẩm vật dakṣiṇā theo đúng pháp.

Verse 78

सुराष्ट्रदेशं विख्यातं क्षेत्रं वस्त्रापथं नृप । तस्य दक्षिणदिग्भागे बलेः सिद्धं महापुरम्

Tâu Đại vương, trong xứ Surāṣṭra lừng danh có thánh địa nổi tiếng mang tên Vastrāpatha. Ở phương nam của thánh địa ấy đứng sừng sững đại thành đã được thiết lập viên mãn của Bali.

Verse 79

क्षेत्राद्बहिः समारब्धो यज्ञः सर्वस्वदक्षिणः । शुक्रेणामन्त्रिताः सर्वे मुनयो यज्ञकर्मणि । अतिहृष्टो बलिर्यज्ञे ददौ दानान्यनेकधा

Ngoài ranh giới thánh địa, một tế lễ được khởi sự, lấy toàn bộ tài sản làm dakṣiṇā. Theo lời mời của Śukra, tất cả các hiền thánh được thỉnh đến để cử hành nghi lễ. Bali vô cùng hoan hỷ, trong tế lễ ấy đã bố thí muôn vàn cách.

Verse 80

स्वर्णपात्रेषु सर्वेषु दीयते भोजनं बहु । अतिथिर्ब्राह्मणो विद्वान्सर्वस्वेनापि पूज्यते । दानाद्यज्ञो भवेत्पूर्णो दानहीनो वृथा भवेत्

Trong các bình vàng, người ta dâng bày thức ăn dồi dào. Vị khách Bà-la-môn uyên bác đáng được tôn kính, dù phải dùng cả gia sản mà phụng thờ. Lễ tế chỉ viên mãn nhờ bố thí; thiếu bố thí thì hóa ra vô ích.

Verse 81

एतस्मिन्नेव काले तु विष्णुर्वामनतां गतः । मध्यदेशे चतुर्वेदो ब्राह्मणस्तीर्थयात्रिकः । महोदरो ह्रस्वभुजः खञ्जपादो महाशिराः

Ngay lúc ấy, Viṣṇu hóa thân thành Vāmana. Tại Madhyadeśa, Ngài hiện làm một Bà-la-môn hành hương, tinh thông bốn Veda—bụng phệ, tay ngắn, chân khập khiễng, đầu to.

Verse 82

महाहनुः स्थूलजंघः स्थूलग्रीवोऽतिलंपटः । श्वेतवस्त्रो बद्धशिखश्छत्रोपानत्कमण्डलून्

Ngài có hàm nhô, bắp chân to, cổ dày, dáng vẻ hết sức vụng về. Mặc y phục trắng, búi tóc gọn, Ngài mang theo dù, dép và bình nước kamaṇḍalu.

Verse 83

द्रष्टुं तीर्थान्यनेकानि बभ्राम स महीतले । सुराष्ट्रदेशे संप्राप्तः क्षेत्रे वस्त्रापथे द्विजः

Để chiêm bái nhiều thánh địa, Ngài lang thang khắp mặt đất. Vị Bà-la-môn ấy rồi đến xứ Surāṣṭra, vào vùng thánh địa Vastrāpatha.

Verse 84

स्वर्णरेखा नदीतीरे चिंतयामास वामनः । प्रथमं किं भवं दृष्ट्वा यामि सोमेश्वरं शिवम्

Bên bờ sông Svarṇarekhā, Vāmana trầm tư: “Trước hết ta chiêm bái Bhava, rồi sẽ đến Someśvara—Śiva chăng?”

Verse 85

अथ सोमेश्वरं पूज्य पश्चाद्यास्यामि मन्दरम् । इति चिन्तापरो भूत्वा कृत्यं सञ्चिन्त्य चेतसा । अत्र स्थितः सोमनाथं पूजयिष्यामि निश्चितम्

“Trước hết ta sẽ lễ bái Someśvara; rồi sau sẽ đi đến Mandara.” Nghĩ vậy, lòng chuyên chú suy niệm, cân nhắc bổn phận trong tâm, ông quyết định: “Ở lại nơi đây, ta nhất định sẽ phụng thờ Somanātha.”

Verse 86

वस्त्रापथे महाक्षेत्रे भवं सोमेश्वरं वृथा । पूजयंति जना नित्यं तथा कार्यं मया धुवम्

“Tại đại thánh địa Vastrāpatha, người đời hằng ngày lễ bái Bhava—Someśvara—nhưng chỉ là uổng công (vì thiếu chánh tri). Vì thế, việc ấy chắc chắn phải do ta thực hiện cho đúng nghĩa.”

Verse 87

देशानामुत्तमो देशो गिरीणामुत्तमो गिरिः । क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं नदीनामुत्तमा सरित्

Trong các miền đất, đây là miền thù thắng nhất; trong các núi non, đây là ngọn núi tối thượng; trong các thánh địa, đây là kṣetra cao quý nhất; và trong các dòng sông, đây là dòng chảy đứng đầu.

Verse 88

दिव्यं वनं वनानां तु देवानामुत्तमो भवः । यदा सोमेश्वरो देवो भूमिं भित्त्वा भविष्यति

Đây là khu rừng thiêng—thù thắng nhất trong các rừng—và Bhava (Śiva) là bậc tối thượng trong chư thiên. Khi thần Someśvara sẽ rẽ đất mà hiển lộ (tại đây)…

Verse 89

तदाम्रमण्डले दिव्यं क्षेत्रमेतद्यवाधिकम् । चैत्र शुक्लचतुर्दश्यामग्निसाधनतत्परः

Bấy giờ, trong vòng rào vườn xoài ấy, thánh địa thần diệu này lại càng thù thắng hơn. Vào ngày mười bốn của nửa tháng sáng (śukla) tháng Caitra, chuyên tâm vào pháp tu lửa (agni-sādhana)…

Verse 90

ऊर्ध्वबाहुः सूर्यकाले भवं तावत्स पश्यति । मध्यंदिनं परं याते दिननाथे विलंबिते

Vào lúc mặt trời mọc, người ấy giơ cao hai tay và trong chừng ấy thời gian được chiêm bái Bhava (Śiva). Khi quá ngọ, và Chúa tể của ngày (mặt trời) còn lưu luyến tiến đi…

Verse 91

अग्नि तापांगसंतप्तस्तावत्पश्यति शंकरम् । सोमनाथं शिवं शांतं सर्वदेवनमस्कृतम् । अर्घ्येण पुष्पमिश्रेण जलमिश्रेण भामिनि

Thân thể bị sức nóng của lửa thiêu đốt, bấy giờ người ấy được chiêm bái Śaṅkara—Somanātha, Śiva an tịnh, được chư thiên đồng kính lễ. Hỡi giai nhân, với nước arghya hòa lẫn hoa và lễ thủy cúng dường…

Verse 92

सारस्वत उवाच । भूमिं भित्त्वाथ देवेशः स्वयं सोमेश्वरः स्थितः । लिंगरूपो महादेवो यावदाब्रह्मवासरम्

Sārasvata nói: Sau khi xẻ đôi mặt đất, Chúa tể của chư thiên—chính Someśvara—đã hiện đứng. Đại Thần ở trong hình tướng liṅga cho đến ngày của Brahmā (kết thúc một ngày vũ trụ).

Verse 93

सोमेश्वर उवाच । सिद्धस्त्वं मत्प्रसादेन कार्यं सिद्धं भविष्यति । इत्युक्तो वामनो देवं प्रत्युवाच महेश्वरम्

Someśvara nói: “Nhờ ân sủng của ta, ngươi đã thành tựu; việc ngươi làm ắt sẽ viên mãn.” Được nói như vậy, Vāmana liền đáp lời Thần Maheśvara.

Verse 94

वामन उवाच । यदि तुष्टो महादेव यदि देयो वरो मम । तदाऽत्र लिंगे स्थातव्यमस्तु दिव्यं पुरो मम

Vāmana thưa: “Nếu Ngài hoan hỷ, ô Mahādeva, và nếu ban cho con một ân huệ—xin Ngài ngự tại đây trong liṅga này, làm sự hiện diện thiêng liêng trước thành của con.”

Verse 95

यस्तु स्वायंभुवं लिंगं वामने नगरे मम । पूजयिष्यति ब्रह्मघ्नो गोघ्नो वा बालघातकः

Ai sẽ thờ phụng liṅga tự hiện (svayambhū) trong thành Vāmana của Ta—dẫu là kẻ sát hại bà-la-môn, kẻ giết bò, hay kẻ giết trẻ thơ—

Verse 96

गुरुद्रोही स्वर्णचोरो मुच्यते सर्वपातकैः । निर्दोषः पूजयेद्यस्तु सकृत्सोमेश्वरं हरम्

Kẻ phản bội thầy (guru) và kẻ trộm vàng đều được giải thoát khỏi mọi tội lỗi. Và ai, với lòng ngay thẳng không mưu trá, chỉ một lần thờ phụng Someśvara—Hara (Śiva)—

Verse 97

मृतो विमानमारुह्य दिव्यस्त्रीपरिवेष्टितः । संस्तूयमानो दिक्पालैर्यातु स्वर्गे शिवालये

Khi mạng chung, nguyện người ấy lên cỗ xe trời, được các tiên nữ vây quanh; được các Hộ phương ca tụng, nguyện người ấy đến cõi trời—đến thánh điện của Śiva.

Verse 98

ब्रह्मलोकमतिक्रम्य रुद्रलोके स गच्छतु । तथेत्युक्त्वा सोमनाथस्तत्रैवान्तरधीयत

“Vượt qua cả cõi Phạm Thiên, nguyện người ấy đến cảnh giới Rudra.” Nói “Đúng như vậy,” Somnātha liền ẩn mất ngay tại chỗ ấy.

Verse 99

प्रकाश्य वामनो लिगं सोमनाथं स्वयंभुवम् । प्राप्तज्ञानो लब्धवृद्धिर्ययौ द्रष्टुं भवं हरम्

Sau khi hiển lộ liṅga tự sinh của Somnātha, bà-la-môn Vāmana—đã đắc tri kiến chân thật và tăng trưởng công đức—liền lên đường để chiêm bái Bhava, Chúa tể Hara (Śiva).

Verse 100

गंगाद्याः सरितः सर्वाः स्वर्णरेखाजले स्थिताः । एतां सोमेश्वरोत्पत्तिं ये शृण्वंति नराः स्त्रियः । सर्वपापक्षयस्तेषां जायते नात्र संशयः

Mọi dòng sông—khởi từ sông Hằng—đều hiện diện trong dòng nước Svarṇarekhā. Nam nữ nào nghe chuyện về sự xuất hiện của Someśvara thì mọi tội lỗi của họ đều tiêu trừ hoàn toàn; điều ấy không hề nghi ngờ.