Adhyaya 13

Verse 1

सारस्वत उवाच । छित्त्वा शुभाशुभं कर्म मुक्तिमिच्छेच्छिवां ततः । इदं न शक्यते कर्त्तुं शुभं कार्यं तदा नरैः

Sārasvata nói: Sau khi chặt đứt cả nghiệp lành lẫn nghiệp dữ, bấy giờ nên khát cầu giải thoát cát tường của Śiva. Nhưng cảnh giới ấy con người khó mà thành tựu; vì thế phải thực hành những việc thiện chân chính.

Verse 2

उत्थायोत्थाय स्नातव्यं पूज्यौ हरिहरौ स्वयम् । सत्यं वाच्यं हितं कार्यं दानं देयं स्वशक्तितः

Hãy thường xuyên dậy sớm và tắm gội; chính Hari và Hara phải được thờ phụng. Hãy nói lời chân thật, làm điều lợi ích, và bố thí tùy theo khả năng của mình.

Verse 3

परापवादभीरुत्वं परदारान्विवर्जयेत् । सुवर्णभूमिहरणब्रह्मदेवस्ववर्जनम्

Hãy sợ gây điều tiếng cho người khác và tránh vợ/chồng của người. Phải kiêng không trộm vàng hay đất đai, và không chiếm đoạt của cải thuộc về các Bà-la-môn hay chư Thiên.

Verse 4

ब्राह्मणस्त्रीनरेंद्राणां बालवृद्धतपस्विनाम् । पितृमातृगुरूणां च नाप्रियं मनसा वदेत्

Đối với các Bà-la-môn, phụ nữ, bậc quân vương, trẻ nhỏ, người già và các vị khổ hạnh—cũng như cha, mẹ và thầy—chớ nói điều thô bạo hay làm phật ý, dù chỉ trong tâm niệm.

Verse 5

देशकालपरिज्ञानं पात्रापात्रविवेचनम् । छाया नृणां न वक्तव्या तक्राग्नींधनकांजिकम्

Hãy hiểu rõ nơi chốn và thời điểm, và phân biệt ai là người xứng đáng thọ nhận, ai thì không. Chớ buông lời nói xấu bằng cách vin vào “bóng” của người khác; cũng đừng nói năng bừa bãi về sữa bơ, củi, lửa và cháo chua—những chuyện tầm thường dễ sinh cãi vã và nhỏ nhen.

Verse 6

औषधं शाकमर्थिभ्यो दातव्यं गृह मेधिभिः । एकादशीपंचदशीचतुर्दश्यष्टमीषु च

Người tại gia nên bố thí thuốc men và rau quả cho kẻ thiếu thốn—đặc biệt vào các ngày trăng: ngày thứ mười một, mười lăm, mười bốn và mồng tám.

Verse 7

अमावास्याव्यतीपातसंक्रांतिग्रहणेषु च । वैधृते पितृमात्रोश्च क्षयाहदिवसेषु च

Cũng vậy, vào ngày Amāvasyā (ngày không trăng), ngày Vyatīpāta, các kỳ Saṅkrānti (chuyển tiết của Mặt Trời), trong lúc nhật/nguyệt thực, ngày Vaidhṛti, và vào ngày giỗ của cha mẹ—nên thực hành bố thí và các hạnh lành như thế.

Verse 8

युगादिमन्वादिदिने गृहे कार्यो महोत्सवः । तीर्थे वा गमनं कार्यं गृहाच्छतगुणं यतः

Vào các ngày Yugādi và Manvādi, nên cử hành đại lễ tại gia, hoặc đi đến tīrtha (thánh địa); vì công đức nơi bến thánh tăng gấp trăm lần so với ở nhà.

Verse 9

इद्रियाणां जयः कार्यो मद्यं द्यूतं विवर्जयेत् । विवादं गमनं युद्धं गृही यत्नेन वर्जयेत्

Hãy nỗ lực chế ngự các căn và tránh rượu men cùng cờ bạc. Người tại gia phải cẩn trọng xa lìa tranh chấp, rong ruổi liều lĩnh và chiến đấu.

Verse 10

स्नानं दानं जपो होमो देवपूजा द्विजार्चनम् । अक्षयं जायते सर्वं विधिवच्चेद्भवेत्कृतम्

Tắm gội (nơi thánh địa), bố thí, trì tụng thần chú, cúng lửa (homa), thờ phụng chư thiên và kính lễ các Bà-la-môn—khi được thực hành đúng pháp, tất cả đều trở thành công đức bất tận.

Verse 11

एकापि गौः प्रदातव्या वस्त्रालंकारभूषणा । दोग्ध्री सवत्सा तरुणी द्विजमुख्याय कल्पिता

Dẫu chỉ một con bò cũng nên đem bố thí—được trang sức bằng y phục và đồ trang sức—là bò đang cho sữa, còn trẻ, kèm theo bê con, và được dâng đúng phép cho một vị Bà-la-môn bậc nhất.

Verse 12

संप्राप्य भारतं खंडं मानुषं जन्म चोत्तमम् । धन्यो ददाति यो धेनुं स नरः सूर्यमण्डलम् । भित्त्वा याति विमानेन गम्यमानो गवादिभिः

Đã được sinh vào Bhārata-varṣa và thọ thân người tối thắng, phước thay cho ai bố thí bò sữa. Người ấy phá mở đến cõi quang luân của Mặt Trời, ngự xe trời mà đi, được đàn bò và các loài khác hộ tống.

Verse 13

सप्त जन्मानि पापानि कृत्वा पापीह चाधमः । एको ददाति यो धेनुं मुच्यते सर्वपातकैः

Dẫu kẻ hèn hạ, tội lỗi nơi đời này đã gây tội suốt bảy kiếp—chỉ cần bố thí một con bò sữa, liền được giải thoát khỏi mọi sa đọa nặng nề.

Verse 14

यदा स नीयते बद्धो यममार्गेण किंकरैः । तदा नंदा समागत्य स्वं पुत्रमिव पश्यति

Khi người ấy bị trói và bị bọn sai dịch dẫn đi trên con đường của Diêm Vương—bấy giờ Nandā đến, nhìn người ấy như thể chính con trai mình.

Verse 15

विजित्य हुंकृतेनैव तान्दूतान्दूरतः स्थितान् । गोप्रदं तं समादाय प्रयाति शिवमन्दिरम्

Chỉ bằng tiếng rống vang, nàng khuất phục các sứ giả đứng từ xa; rồi đưa người đã bố thí bò ấy, tiến về đền thờ Śiva.

Verse 16

वृषो धर्म हति प्रोक्तो येन मुक्तः स मुच्यते । गोषु मध्ये पितॄन्सर्वान्हरमुद्दिश्य वा हरिम्

Con bò đực được tuyên xưng là “kẻ diệt trừ phi pháp”; ai nhờ đó mà được giải thoát thì quả thật được tự do. Giữa đàn bò, hãy kính lễ hết thảy tổ tiên, và hồi hướng công đức ấy về Hara (Śiva), hoặc về Hari (Viṣṇu).

Verse 17

सूर्यब्रह्मपुरे वासो जायते ब्रह्मवासरे । दृढं ककुद्मिनं संतं युवानं भारसाधनम्

Tại Sūrya-Brahmapura, vào ngày của Brahmā, sẽ có chỗ cư ngụ được thành tựu. (Hãy bố thí) một con bò đực u vai vững chắc—mạnh mẽ, trẻ trung, và kham nổi việc gánh vác.

Verse 18

हलक्षमं बलीवर्दं दत्त्वा विप्राय पर्वसु । तमारुह्य नरो याति गोलोकं शिवसंनिधौ

Vào những ngày lễ hội, ai đem dâng cho Bà-la-môn một con bò kéo cày thích hợp, thì cưỡi lên nó mà đi đến Goloka, ngay trước thánh nhan của Śiva.

Verse 19

अश्वं सास्तरणं दत्त्वा खलीनेन च संयुतम् । अश्वराजबलात्स्वर्गे मोदते ब्राह्मवासरम्

Ai đem dâng một con ngựa cùng tấm yên phủ, lại trang bị dây cương và đầy đủ khí cụ, nhờ uy lực của “vua loài ngựa” ấy mà hoan hỷ nơi thiên giới suốt một ngày của Phạm Thiên.

Verse 20

गजदानाद्गजेंद्रेण नीयते नंदनं वनम् । पृथिव्यां सागरांतायामेष राजा भविष्यति

Nhờ bố thí voi, người ấy được chúa tể loài voi dẫn đến rừng Nandana; và trên cõi đất này, bốn bề giáp biển, người ấy sẽ trở thành bậc quân vương.

Verse 21

गृहं सोपस्करं दत्त्वा विप्राय गृहमेधिने । लभते नंदने दिव्यं विमानं सार्वकामिकम्

Ai đem dâng một ngôi nhà đầy đủ đồ dùng cho vị Bà-la-môn gia chủ, người ấy sẽ được tại Nandana một cỗ thiên xa nhiệm mầu, thỏa mãn mọi ước nguyện.

Verse 22

द्रव्यं पृथिव्यां परमं सुवर्णं हृष्यंति देवा यदि दीयते ततः । सूर्योपि तस्मै रुचिरं विमानं ददाति तावद्भ्रमतेऽत्र यावत्

Vàng là tài sản tối thượng trên cõi đất; khi đem bố thí, chư thiên hoan hỷ. Ngay cả Thần Mặt Trời Sūrya cũng ban cho người dâng ấy một cỗ thiên xa rực rỡ, để người ấy du hành chừng nào phước đức ấy còn tồn tại.

Verse 23

रौप्यं पितॄणामतिवल्लभं तद्दत्त्वा नरो निर्मलतामुपैति । सोमस्य लोकं लभते स तावद्भुवे निवद्धा ऋषयो हि यावत्

Bạc là vật vô cùng được các Pitṛ (Tổ linh) yêu quý; ai đem bạc bố thí thì đạt sự thanh tịnh. Người ấy được hưởng cõi Soma (Soma-loka) lâu dài, chừng nào các bậc Ṛṣi còn gắn buộc với cõi đất theo định mệnh.

Verse 24

श्रीखंडकर्पूरसमाकुलानि तांबूलरत्नादिफलानि दत्त्वा । पुष्पाणि वस्त्राणि सुखेन याति साकं शशांकं दिवि देववृंदैः

Ai dâng cúng hương liệu trộn chiên-đàn và long não, trầu cau, châu báu và các thứ quả—lại thêm hoa và y phục—thì hoan hỷ lên cõi trời, cùng với Śaśāṅka (Nguyệt thần), giữa đoàn chúng chư thiên.

Verse 25

तक्रोदकतैलघृतदुग्धेक्षुरसमधूनि यो दद्यात् । खर्जूरखंडद्राक्षावातामांजीरकैः साकम्

Ai bố thí sữa bơ (buttermilk), nước, dầu, bơ sữa (ghee), sữa, nước mía và mật ong—lại kèm chà là, đường, nho khô, hạnh nhân và quả sung—thì chắc chắn được phước đức lớn lao.

Verse 26

दर्भाक्षतमृद्गोमयदूर्वायज्ञोपवीतानि । तिलचर्मसूर्यपिटकं दत्त्वा ख्यातश्चिरं स्वर्गे

Ai dâng cúng cỏ darbha, gạo nguyên hạt (akṣata), đất sét, phân bò, cỏ dūrvā và sợi thánh yajñopavīta—lại thêm mè, da thuộc và lọng che nắng—thì được danh tiếng lâu dài nơi cõi trời.

Verse 27

आत्माहाराच्चतुर्भागं सिद्धान्नाद्यदि दीयते । हन्तकारः स तं दत्त्वा ध्रुवं याति ध्रुवालये

Nếu ai từ phần ăn hằng ngày của mình trích ra một phần tư, đem làm cơm chín (siddhānna) mà bố thí, thì người bố thí ấy, sau khi dâng cúng, chắc chắn đạt đến trú xứ kiên định của Dhruva.

Verse 28

आत्माहारप्रमाणेन प्रत्यहं गोषु दीयते । गवाह्निकं तासु दत्त्वा नरो याति सुरालयम्

Nếu mỗi ngày người ta bố thí cho bò phần ăn ngang với khẩu phần của mình, thì nhờ dâng phần cúng hằng ngày ấy, người ấy sẽ đến cõi ngự của chư thiên.

Verse 29

कंडनीपेषणीचुल्लीमार्जनीभिश्च यत्कृतम् । पापं गृही क्षालयति ददद्भिक्षां दिनं प्रति

Mọi tội lỗi mà người gia chủ gây nên do xay, giã, bếp lửa nấu nướng và quét dọn—đều được gột rửa khi người ấy bố thí mỗi ngày.

Verse 30

ग्रासमात्रा भवेद्भिक्षा सा नित्यं यत्र दीयते । तद्गृहं गृहमन्यच्च स्मशानमिव दृश्यते

Nơi nào bố thí hằng ngày chỉ vỏn vẹn một miếng ăn, thì ngôi nhà ấy—và mọi nhà giống như thế—trông như bãi hỏa táng (thiếu phúc lành và cát tường).

Verse 31

कुम्भान्सोदकसिद्धान्नांश्छत्रोपानत्कमंडलुम् । अंगुलीयकवासांसि दत्त्वा याति नरो दिवि

Nhờ dâng tặng bình nước, cơm chín kèm nước, dù che, giày dép và bình nước kamaṇḍalu, cùng nhẫn và y phục, người ấy được lên cõi trời.

Verse 32

श्रांतस्य यानं तृषितस्य पानमन्नं क्षुधार्त्तस्य नरो नरेन्द्र । दत्त्वा विमानेन सुरांगनाभिः संस्तूयमानस्त्रिदिवं स याति

Hỡi bậc vương giả giữa loài người, ai ban phương tiện đi lại cho kẻ mệt nhọc, ban nước uống cho kẻ khát, và ban cơm ăn cho kẻ đói—người ấy sẽ lên cõi trời trên xe trời, được các thiên nữ ca tụng.

Verse 33

भोजनं सततं देयं यथाशक्त्या घृत प्लुतम् । तन्मया हि यतः प्राणा अतः पुष्यंति प्राणिनः

Nên luôn bố thí thức ăn, tùy theo khả năng, làm phong phú bằng bơ ghee thanh tịnh; vì sinh mạng của muôn loài được nuôi dưỡng nhờ đó, nên chúng sinh hưng thịnh nhờ thực phẩm.

Verse 34

क्षुत्पीडा महती लोके ह्यन्नं तद्भेषजं स्मृतम् । तेन सा शांतिमायाति ततोन्नं देयमुत्तमम्

Đói khát là nỗi khổ lớn ở đời, và thức ăn được nhớ như phương thuốc của nó; nhờ thức ăn, khổ ấy được an tịnh, vì vậy bố thí thực phẩm là món quà tối thượng.

Verse 35

अन्नं वस्त्रं फलं तोयं तक्रं शाकं घृतं मधु । पत्रं पुष्पं तथोपानत्कंथां यष्टिं कमंडलुम्

Nên bố thí: thức ăn, y phục, trái cây, nước, sữa bơ (buttermilk), rau, bơ ghee, mật ong, lá và hoa; lại còn giày dép, áo choàng vá, gậy và bình nước (kamandalu).

Verse 36

छत्रपात्रे व्रतं विद्या अक्षमाला सुरार्चनम् । कन्या कुशोपवीतानि बीजौषधगृहाणि च

Lại nên bố thí: dù và bình bát, sự trợ duyên cho các lời nguyện (vrata), việc học và giáo pháp, tràng hạt, sự thờ phụng chư thiên; cùng với việc gả con gái (kanyā-dāna), dây thiêng bằng cỏ kuśa, và kho chứa hạt giống cùng dược liệu.

Verse 37

सस्यं क्षेत्रं यज्ञपात्रं योगपट्टं च पादुके । कृष्णाजिनं बुद्धिदानं धर्मादेशकथानकम्

Các vật thí khác có thể gồm: lúa thóc và ruộng đất, pháp khí dùng trong tế lễ (yajña), dây đai yoga và dép, da linh dương đen (kṛṣṇājina), sự ban trao trí tuệ, và những bài pháp thoại chỉ dạy dharma.

Verse 38

अथैतत्संततं देयं तेन श्रेयो महद्भवेत् । सर्वपापक्षयं कृत्वा दाता याति शिवालयम्

Vì vậy, những lễ thí này nên được thực hành liên tục; nhờ đó phúc lành lớn lao phát sinh. Khi đã tiêu trừ mọi tội lỗi, người bố thí sẽ về cõi ngự của Śiva.

Verse 39

श्राद्धे गृहस्था भोक्तव्याः कुलीना वेदपारगाः । अक्रोधनाः स्नानशीलाः स्वदेशाचारतत्पराः

Trong lễ śrāddha, nên thỉnh mời các gia chủ thọ thực—những người dòng dõi tốt, thông suốt Veda, không sân hận, chuyên cần tắm gội giữ thanh tịnh, và tận tâm theo đúng phong tục của quê hương mình.

Verse 40

आमंत्र्य पूर्वदिवसे निरीहा अपि ये द्विजाः । अलोलुपा व्याधिहीना न तु ये ग्रामयाजिनः

Ngay cả những Brāhmaṇa không mưu cầu thế sự cũng nên được thỉnh mời từ ngày hôm trước—những vị không tham lam, không bệnh tật; nhưng không nên mời những người sống bằng nghề cúng tế trong làng như một nghiệp mưu sinh.

Verse 41

तेषां पुरः प्रदातव्यं पिंडदानं विधानतः । श्राद्धं श्रद्धाविहीनेन कृतमप्यकृतं भवेत्

Trước mặt các vị ấy, phải dâng piṇḍa (lễ cúng nắm cơm) đúng theo nghi thức. Một lễ śrāddha làm mà thiếu lòng tin, dù bề ngoài có thực hiện, cũng thành như chưa hề làm.

Verse 42

तस्माच्छ्रद्धान्वितैः श्राद्धं कर्त्तव्यं क्रोधवर्जितैः । वानप्रस्थो ब्रह्मचारी पथिकस्तीर्थसेवकः

Vì vậy, śrāddha nên được cử hành bởi người có lòng tin và không sân hận. Người sống đời lâm cư (vānaprastha), người học đạo giữ phạm hạnh (brahmacārī), người lữ hành, và người tận tụy phụng sự các tīrtha—đều đáng được tôn kính.

Verse 43

अतिथिर्वैश्वदेवांते स पूज्यः श्राद्धकर्मणि । सर्वदा यतयः पूज्याः स्वशक्त्या गृहमेधिभिः

Khi kết thúc lễ cúng Vaiśvadeva, vị khách phải được tôn kính trong nghi lễ Śrāddha. Và các bậc khổ hạnh (yati) luôn đáng được gia chủ kính lễ, tùy theo khả năng của mình.

Verse 44

यात्राविधिमथो वक्ष्ये सेतिहासं नृपोत्तम

Nay ta sẽ giảng về nghi thức hành hương (yātrā-vidhi), cùng với tích truyện cổ linh thiêng, hỡi bậc vương giả tối thượng.