Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 116

Devanagari script

स वृद्धिं द्रुतमभ्येति शुक्लपक्षे यथोडुराट् । तथाऽसौ शंस्यमानस्तु सर्वलोकैः सुरूपभाक् । दृष्ट्वा कुटुंबकं नित्यं वैराग्यं परमं गतः

Transliteration

sa vṛddhiṃ drutamabhyeti śuklapakṣe yathoḍurāṭ | tathā'sau śaṃsyamānastu sarvalokaiḥ surūpabhāk | dṛṣṭvā kuṭuṃbakaṃ nityaṃ vairāgyaṃ paramaṃ gataḥ

Translation

Như vầng trăng lớn nhanh trong nửa tháng sáng, chàng cũng thăng tiến mau chóng—được muôn người ca ngợi và có dung mạo đoan trang. Nhưng khi thấy đời sống gia thất cứ lặp đi lặp lại, chàng đạt đến ly tham tối thượng.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• वृद्धिम्: increase, growth
• वृद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• द्रुतम्: quickly
• द्रुतम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: द्रुत (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• अभ्येति: approaches/attains
• अभ्येति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि-इ (√इ गतौ)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• शुक्लपक्षे: in the bright fortnight
• शुक्लपक्षे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शुक्लपक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (शुक्लः पक्षः)

• यथा: as, just like
• यथा: Sambandha (Comparison marker/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमा/तुलना-वाचक (comparative particle)

• उडुराट्: the moon (king of stars)
• उडुराट्: Karta (Subject of implied comparison/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उडुराज् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (उडूनां राजा)

• तथा: thus, in the same way
• तथा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (thus)

• असौ: that man/he
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• शंस्यमानः: being praised
• शंस्यमानः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शंस्यमान (√शंस् स्तुतौ, कर्मणि वर्तमानकाले शानच्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कृदन्तः कर्मणि वर्तमानकाले शानच् (passive present participle)

• तु: indeed/but
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (particle: but/indeed)

• सर्वलोकैः: by all people/worlds
• सर्वलोकैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्वलोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; समासः तत्पुरुषः (सर्वे लोकाः)

• सुरूपभाक्: possessing good form/beauty
• सुरूपभाक्: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सुरूप-भाज् (प्रातिपदिक; √भज् ‘to partake’ → भाक्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (सुरूपं भजते/भाक्)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (√दृश् दर्शन)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund)

• कुटुम्बकम्: family/household
• कुटुम्बकम्: Karma (Object of ‘दृष्ट्वा’/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुटुम्बक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (always)

• वैराग्यम्: dispassion, renunciation
• वैराग्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैराग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• परमम्: supreme, highest
• परमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

• गतः: went/attained
• गतः: Kriya (Main predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (√गम् गतौ)
• Form: कृदन्तः भूतकालिक क्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Unspecified (Nāgarakhaṇḍa narrative voice; likely Sūta-like narrator)

Skanda Dialogue

Listener: pārthiva (king)

Visual Art Cues

Scene: A handsome man at the height of acclaim stands under a bright waxing moon; behind him, a domestic scene repeats—cradles, quarrels, rituals—prompting a quiet, resolute detachment in his face.

Characters & Entities

• uḍurāṭ (Moon)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly praise and prosperity can still culminate in vairāgya when one perceives the repetitive, binding nature of household attachment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse continues the Tīrthamāhātmya narrative but does not name a specific tīrtha in the given snippet.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual (snāna, dāna, japa) is prescribed in this verse; it emphasizes inner renunciation.